GİRİŞ/KAYIT

Sağlık Bilgisi 1

  • UNİTE 1
  • Sağlık Kavramı
  • UNİTE 1 - 1. KONU
  • Sağlığın Tanımı

Sağlık kavramı günümüzde Dünya Sağlık Örgütü (WHO: World Health Organization) tarafından şu şekilde tanımlanmaktadır.
Sağlık, sadece hastalık ya da sakatlığın yokluğu değil, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyi oluş durumudur.

  • UNİTE 1 - 2. KONU
  • Sağlığa Etki Eden Etmenler

Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek bireyin, toplumun ve devletin başta gelen ödevlerindendir. Bu nedenle sağlığa etki eden etmenleri iyileştirmek, sağlık hizmetlerini üst düzeyde gerçekleştirebilmek için planlı ve bilimsel temellere dayalı sağlık politikaları geliştirmek gerekir.

Sağlıkla ilgili sorunların tespit edilebilmesi, çözümleri için planlama yapılabilmesi ve verilen sağlık hizmetlerinin değerlendirilebilmesi için sayısal değerlere gereksinim vardır.
Sağlık hizmetleri ile ilgili doğru ve tarafsız tespit edilmiş sayısal değerlere sağlık ölçütleri denir.

Hazırlayan : www.theinek.com
İnsanların kalıtım yoluyla ana ve babalarından aldıkları bazı özellikleri ve yaşadıkları çevre, sağlıkları üzerinde etkilidir. İnsan sağlığını olumlu ya da olumsuz yönde etkileyen bu etmenler bünyesel ve çevresel etmenler olarak iki grupta toplanabilir.

1. Bünyesel etmenler Kaynak : www.theinek.com
Bireylerde doğuştan var olan bazı genetik bozukluklar kalıtsal hastalıkların görülmesine yol açar. Bu tür hastalıklar bebeklik döneminde ortaya çıkabileceği gibi yetişkinlik döneminde de teşhis edilebilir. Yaşam boyu bireyin sağlığını etkiler. Ailesel Akdeniz ateşi ülkemizde sık görülen kalıtsal hastalıklardandır.
Hormonlar ve metabolizmaya bağlı bozukluklar da hastalıkların ortaya çıkmasında etkili olur. Kişilerin bünyesine bağlı olarak sağlığını etkileyecek bu etmenler diyabet,kolesterol, yüksek tansiyon, guatr gibi hastalıklara neden olabilir

2. Çevresel etmenler Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
Yaşanılan çevre ve yaşam biçimi kişilerin bedensel, ruhsal ve sosyal durumları üzerinde etkili olmaktadır.
Çevreyi oluşturan canlı ya da cansız ögeler bireyin sağlığını etkiler. Bu etki doğrudan hastalık kaynağı olabileceği gibi hastalıkların ortaya çıkmasına yol açacak ortamların oluşmasında da etkili olabilir.

Sözü edilen bu bilgilere dayanarak sağlığı etkileyen çevresel etmenleri şu şekilde sıralayabiliriz.

Şziksel etmenlerKimyasal etmenler
Biyolojik etmenlerPsikolojik etmenler
Sosyal, kültürel ve ekonomik etmenler
Şziksel etmenler: Hazırlayan : www.theinek.com
atıklarkonutlar,iklim koşulları
radyasyon,gürültü,ışık,
hava,giyim eşyas,halka açık yerler
  • UNİTE 2
  • Sağlıklı Hayatın Temeli
  • UNİTE 2 - 1. KONU
  • Kişisel Temizliğin Tanımı ve Önemi

Sağlığımızı korumak amacıyla vücudunuzu kirlerden, kirlere bağlı olarak ya da her- hangi bir yolla vücuda dışarıdan giren hastalık etkeni olan mikroplardan arındırma işlemine temizlik denir. Temizlik bireyin kendi vücudunu temiz tutmasıyla başlar.Temiz olan bireyin kendine olan güven duygusu artar ve kendini mutlu hisseder. Bu bireylerin oluşturduğu toplumlar sağlıklı yaşarlar.

a. El ve Tırnak Temizliği ve Bakımı
Kişisel temizlikte el temizliği önemli bir yere sahiptir. Çevremizle doğrudan temas hâlinde olan organımız ellerimizdir. Gün boyunca birçok nesneye dokunuruz. Bu nedenle ellerimiz gün boyunca kirlenir. Bu kirlilik, hastalık etkeni olabilecek mikroorganizmaların vücudumuza göz, ağız, besin vb. yollarla girmesine neden olur.

b. Yüz, Boyun ve Koltuk Altı Temizliği Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
Vücudumuzun temizliğinde yüz, boyun ve koltukaltı temizliği de önemli yer tutmaktadır. Hergün sabah akşam yüz ve boyun sabunlanarak yıkanmalıdır. Yüzde sivilceler oluşmuşsa bir hekime danışılmalı ve önerilen tedavi uygulanmalıdır. Yüz ve boyun yıkandıktan sonar kişiye ait havlu ile kurulanmalıdır. Deri temizliği hastalıklardan korunmada önemli yer tutmaktadır.

c. Saç Temizliği ve Bakımı Kaynak : www.theinek.com
Çevrenizdeki toz, duman, is vb. nedenlerden dolayı saçlarınız da kirlenir. Hem sağlık hem de görüntü açısından hoş olmayan bu durum saçların haftada en az 2-3 defa yıkanılmasıyla giderilebilir. Saçlar yıkanırken saç tipine uygun şampuanlar ya da zeytinyağı içerikli sabunlar kullanılmalıdır

d. Ayak Temizliği Ayaklarınız Kaynak : www.theinek.com
bütün gün çorap ve ayakkabı içerisinde hava almadan kalır. Ayaklarınız bütün gün çorap ve ayakkabı içerisinde hava almadan kalır. Havasızlık nedeniyle terleyen ayakta bakteri ya da mantar üreyebilir. Böylelikle ayakta kötü koku ve hastalıklar oluşur. Bununla birlikte ayak yapısına uygun olmayan ayakkabılar ayak şeklinin bozulmasına ve kan dolaşımı yetersizliğine neden olur. Bunlar kötü koku ve hastalıklara neden olur. Tüm bunlar ayağın yapısını bozar. Bu nedenle ayaklar her akşam yıkanmalı ve yıkandıktan sonra mantar enfeksiyonuna neden olmaması için iyice kurulanmalıdır. Uygun aralıklarla ayakların ılık suda bekletilmesi de ayakların rahatlamasını sağlar.

e. Genital Bölge (Üreme Organları) Hazırlayan : www.theinek.com
Temizliği Genital bölge olarak adlandırılan üreme organlarının temizliği oldukça önemlidir. Bu bölgenin temizliği için öncelikle sık banyo yapmaya özen gösterilmelidir. Banyo yapmanın dışında da genital bölgenin temizliğine özen gösterilmelidir. Çünkü ergenlik çağıyla birlikte bireylerde ince tüyler yerini kalın ve sert kıllara bırakır ve bu bölge yağ ve ter bezleri açısından zengin olduğundan çok çabuk kötü kokuların oluşmasına neden olur. Ayrıca bu bölgenin temizliği düzenli yapılmadığında üreme organlarında enfeksiyonlar meydana gelebilir. Öncelikle enfeksiyonlara engel olabilmek için düzenli olarak bölgedeki kıllar kesilmelidir. Bu yolla kötü kokuların oluşması da önlenir.

f. Tuvalet Alışkanlığı ve Temizliği Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
Besin olarak vücudumuza aldığımız yiyecekler sindirim sisteminde bazı değişikliklere uğradıktan sonra artık kısımlar dışkı olarak vücuttan atılır. Bu olaya dışkılama denir.

  • UNİTE 2 - 2. KONU
  • Ağız ve Diş Sağlığı

Şimdiye kadar sağlıklı olmanın temelini oluşturan kişisel temizlik ve bakım konularında bilgileri öğrendiniz. Bu konu başlığı altında ise sağlık konusu içerisinde önemli yere sahip ağız ve diş sağlığı hakkında bilgiler verilecektir.

a) Ağız ve Diş Sağlığının Önemi Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
Sağlık sorunları içerisinde yer alan önemli konulardan biride diş hastalıklarıdır.
Ancak bireyler bu hastalıkların sağlığı doğrudan tehdit etmediğini düşünerek önemsemezler. Oysaki diş sağlığının bozulması enfeksiyonlara neden olacağından diğer organları da etkileyecektir. Kişide ortaya çıkan diş hastalıkları diş hekimi tarafından tedavi edilse de bu tedaviden sonra doğru bakım uygulanmadığında tedaviden istenilen sonuca ulaşılmamış olur. Bu nedenle diş sağlığını korumada kişiler hassas davranmalı ve diş hastalıklarını önemsemelidir.

  • UNİTE 2 - 3. KONU
  • Spor ve Beden Eğitimi

Uzun süreli ve sağlıklı bir yaşam vücudun göstereceği performansa bağlıdır. Vücudun performansını artırmak spor ve beden eğitimi ile mümkündür. Beden eğitimi bireyin Şziksel aktiviteler aracılığıyla Şziksel, ruhsal ve sosyal yönden bazı becerileri kazandığı bir süreçtir.

Düzenli spor uygulamalarının yararlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
1. Koroner damarlarda daralma ve tıkanma riski azalır.
2. Kan dolaşımı ve kanın tüm vücuda yayılması kolaylaşır.
3. Kandaki alyuvarların sayısı artar.
4. Büyüme çağındaki çocuk ve gençlerin gelişmelerini hızlandırır.
5. Kandaki kolesterol seviyesinin düşmesini ve bu seviyenin korunmasını sağlar.
6. Tansiyonun normal değerlerde kalmasını sağlar.
7. Kalbin ritm bozukluklarında hekim gözetiminde yapılacak hareketler tedaviyi destekler.
8. Astım tipi rahatsızlıklarda soluk almayı kolaylaştıran ve destekleyen hareketler yararlıdır.
9. Kemik dokusunun güçlendirilmesini sağlarlar.

  • UNİTE 2 - 4. KONU
  • Sağlıklı Giyim

Çevreden gelebilecek etkilerden korunmak ve vücut sıcaklığımızı korumak amacıyla giyiniriz.

İklim koşullarına , vücut yapısına ve içinde bulunulan koşulların gerekliliklerine göre (atölye, laboratuvar çalışanları vb.) uygun olarak giyinmeye uygun giyinme denir.

  • UNİTE 2 - 5. KONU
  • Sağlıkla İlgili Uyulması Gerekenler

• Okuma yaparken ışık yeterli şiddette olmalı sol arkadan ve yukarıdan gelmelidir. Kitap, dergi vb. materyaller gözden yaklaşık 40 cm uzaklıkta tutulmalıdır. Hareketli taşıtlarda ve yüzü koyun yatarken herhangi bir şey okumamalıdır. Gözler ovuşturmamalı, gözlere bastırılmamalıdır. Gözler zaman zaman kapatılarak ya da uzağa bakılarak dinlendirilmelidir. Gözleri rahatsız edici parlak ışığın bulunduğu zamanlarda denizde, karda, parlak güneş altında uygun özellikte camları olan güneş gözlüğü kullanılmalıdır. Televizyon belli bir mesafeden izlenilmelidir. Televizyon ve bilgisayara çok yakın oturmamak, çok uzun süre boyunca seyretmemek gereklidir.

• Kulağa yabancı cisim sokulmamalıdır. Yüksek tonda ve kulaklıkla müzik dinlenilmemelidir. Bu tür doğru olmayan davranışlar işitme kaybına yol açabilir.

• Burun karıştırılmamalı ve burnun içindeki kıllar koparılmamalıdır. Çünkü burnun içinde kılların koparılmasına bağlı enfeksiyonlar olabilir. Burundan soluk alıp vermek gerektiği de unutulmamalıdır.
• Yüzdeki sivilceler sıkılmamalıdır. Çünkü bu tür işlemler iltihabın dağılmasına ve sivilce izlerinin kalmasına neden olabilir.
• Hapşırırken, öksürürken kâğıt mendille ağız ve burun kapatılmalıdır.
• Yerlere tükürülmemeli, tükürenler uyarılmalıdır.

  • UNİTE 3
  • {-27-],Büyüme ve Gelişme
  • UNİTE 3 - 1. KONU
  • Büyüme ve Gelişme

Büyüme; canlı vücudunun hacim ve kütlece artışıdır.
Gelişme; hücre ve dokuların biyolojik değişimlerinin sonucu organların, işlevlerinin belli bir olgunluğa erişmesidir.

1.Büyüme ve Gelişmede Rol Oynayan Faktörler Bu Ders Özeti www.theinek.com sitesinden alınmıştır
Sağlıklı bir yaşam için doğumdan itibaren çeşitli faktörler büyüme ve gelişmeyi etkiler. Genetik, hormonal, beslenme ve Şziksel çevre büyüme ve gelişmede rol oynayan başlıca faktörlerdir.

a. Genetik
b. Hormonal
c. Beslenme
d. Fiziki Çevre

2.Büyüme ve Gelişme Dönemleri
Büyüme ve gelişme anne karnında başlar, erişkinlikte tamamlanır. Büyüme ve gelişmenin en yoğun olduğu dönem 0-1 yaş arasıdır. İnsanların büyüme ve gelişme dönemlerini altı gruba ayırarak incelemek yerinde olur.

a. Bebeklik dönemi
Bebeklik dönemi 0-12 aylar arasındaki süredir. Bu süre içindeki çocuklara bebek denir. Bebeklik dönemi ikiye ayrılır

1. Yeni doğan dönemi: Bebeğin “yeni doğan” dönemi, doğumdan sonraki ilk dört haftasıdır. Başka bir deyişle bebeklik döneminin ilk 28 günü, yeni doğan dönemine aittir
2. Yeni doğan sonrası dönemi: 5 ve 52. haftalar arası, yani yeni doğan döneminin bitiminden bebeklik dönemi bitimine kadar olan süreyi kapsar.

b. Çocukluk dönemi
1-6 yaş arası çocukluk dönemi olarak adlandırılır. Bu dönem, özerklik ve oyun dönemi olarak iki grupta incelenir

1. Özerklik dönemi 1-3 yaşları arası dönemdir (Resim 3.4). Çocuğun yürümeye, konuşmaya, araştırmaya başladığı dönemdir.
2. Oyun dönemi 3-6 yaş arası dönemdir. Bu dönemdeki çocuk, özerklik döneminde sergilediği inatçılık ve olumsuzluklarından kurtulur. Girişken, yardıma hazır, neşeli, canlı, hareketli, oyunu seven, paylaşabilen, yaşıtlarıyla ilişki kurabilen bir kimliğe bürünür.

c. Okul çağı dönemi
Çocuğun dış dünyaya açıldığı, toplumsal çevreye karıştığı 6-11 yaş arasındaki dönemdir.

ç. Ergenlik dönemi
Ergenlik dönemi 12-21 yaşları arasını kapsar. Kendi arasında erken ergenlik, tam ergenlik ve geç ergenlik olarak üç döneme ayrılır.

d. Yetişkinlik dönemi
21-65 yaşları arasındaki dönemdir. Bu dönemde yetişkinler kararlarını kendileri verir ve uygulamak isterler. Geleceklerini kendileri planlar ve bunu gerçekleştirmek için atılımlar yaparlar

e. Yaşlılık dönemi
65 yaşın üstünü kapsayan dönemdir. Bu dönemde bedenen ve zihnen yorgunluk, yıpranma hissedilir. Genellikle fiilen çalışma bırakılmıştır.

3. Ergenlik Dönemi ve Özellikleri
Kızlarda ergenlik dönemi
Kızlar ergenlik çağına 10-13 yaşları arasında, erkeklerden daha önce girerler. Bu dönemde erkeklerden daha iridirler. Boyları 10-20 cm, kiloları 6-18 kg artar. Sonraki dönemlerde erkekler bu farkı kapatırlar. Kız çocuklarının memeleri büyümeye başlar. Koltuk altı ve cinsel bölgede kıllanma görülür. Cinsel organlar gelişir ve âdet görme dönemi başlar.

Erkeklerde ergenlik dönemi
Ergenlik çağı, erkeklerde kızlara nazaran geç başlar, daha uzun sürer. 12-15 yaşlarında ergenlik çağına giren bir erkek çocukta, yüzde sivilcelerin çıkması, sakal ve bıyıkların belirginleşmesi, sesin kalınlaşması gibi belirtiler ortaya çıkar. Koltuk altında ve cinsel bölgede kıllar belirir. Hızlı boy uzaması olur. Özellikle omuzlar ve kaslar gelişir. Boyları 10-30 cm, kiloları 7-30 kg artar. Gırtlak gelişir ve gırtlak kemiği belirginleşir

4.Ergenlik Döneminde Görülen Sorunlar
Ergenlik döneminde görülebilecek sorunları üç grupta incelemek mümkündür

a. Erken ergenlik dönemi
Erken ergenlik, hızlı büyüme ve gelişmenin olduğu, kız ve erkekte cinsel özelliklerin belirdiği dönemdir. Ergenlik döneminin ilk 2-3 yılını (12-15 yaş arası) kapsar

b. Tam ergenlik dönemi
Bu dönemde gençler, bedensel gelişimlerini tamamlamışlardır. Vücutları yetişkin görünümünü kazanmıştır.Bu dönemde genç, yeni beliren görüntüsüne alışamamıştır. Tam ergenlik 15-18 yaşlar arasında, fırtına ve gerilimlerin yoğun yaşandığı bir evredir.

c. Geç ergenlik dönemi
18-21 yaş arasındaki dönemdir. Genç, kendi yeteneklerini olduğu gibi kabul edebilmektedir.

  • UNİTE 3 - 2. KONU
  • Ruh Sağlığı

Ruh sağlığı, bireyin yaşama sevinci duyması, arzu ve isteklerinde topluma göre aykırılık olmaması, kendisini ve çevresini gerçekçi olarak değerlendirebilmesidir.
Psikoloji, insan davranışlarını bilimsel yöntemlerle inceleyen bir bilim dalıdır. Psikoloji ruh ve zihin faaliyetlerini ve bunların sonucu olarak ortaya çıkan davranışları konu alır.
Psikiyatri ise davranış bozukluklarının teşhis ve tedavisi ile ilgili uzmanlık dalıdır.

1. RUH SAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Kişinin ruh ve beden sağlığı bir bütün olarak etkileşim içindedir. Birini diğerinden ayırmak mümkün değildir.
Ruhsal bozukluğu olan bir kişiye sağlıklı denilemez.

Ruhsal bakımdan sağlıklı bir insanda aranacak özellikler şunlardır:
• Kişi kendisiyle uyumlu; kaygı, kuruntu ve kuşkulardan uzak olmalıdır.
• Kişi, çevresiyle sürekli ilişki kurabilmelidir. İnsanlara karşı sevgi ve saygıyla davranabilmelidir.
• Kişi kendine güvenmeli, yeteneklerini gerçekçi gözle değerlendirebilmelidir.
• Toplumda yeri ve görevi olduğu bilinciyle yeteneklerini geliştirmelidir.
• Geleceğe yönelik hedefleri olmalı ve bunlara ulaşmak için çaba sarf etmelidir.
• Zorluklarla baş edebilecek güce sahip olmalıdır. Başkalarından bağımsız olarak girişimlerde bulunabilmelidir.
• Yaşadığı çevreye ters düşmeyecek davranışlarda bulunmalıdır.
• Çalışmak kadar dinlenmeyi de başarmalı, kendine eğlendirici hobiler edinmelidir.

a. Ruh sağlığını etkileyen kişisel faktörler
• Ruh sağlığını etkileyen kişisel faktörlerden bazılarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
• Yaş: Ruh sağlığının yaş ile doğrudan bir ilgisi olmamakla birlikte bazı ruh hastalıkları, belli yaşlarda daha fazla görülmektedir. Çocukluk çağında nadir görülen ruh hastalıkları; ergenlik, menopoz, andropoz ve ihtiyarlık dönemlerinde daha sık görülür.
• Cinsiyet: Ruh hastalıkları, bazı cinsiyetlerde daha fazla görülür. Örneğin; depresyon orta yaşlı kadınlarda, alkolizm ise erkeklerde daha fazla görülmektedir. Erkeklerde görülen ruhsal sorunlar ise genellikle kalıcı izler bırakır.
• Beden sağlığı: Beden sağlığındaki bozukluklar kişilerin ruh sağlığını da etkiler. Sakatlıklar, uzun süreli hastalıklar gibi etkenler ruh sağlığını bozabilir. Aynı şekilde ruh sağlığının bozulması da beden sağlığını etkiler. Ruhsal sıkıntıları olan kişiler, bedensel hastalıklara daha kolay yakalanırlar. Örneğin; stres ve sıkıntı, mide hastalıklarına yol açabilir.
• Kişinin alışkanlıkları: Kumar, alkol, uyuşturucu gibi zararlı alışkanlıklar kişinin ruh sağlığını olumsuz yönde etkiler. Ruh sağlığının bozulmasını istemeyen kişiler, bu tür zararlı alışkanlıklardan uzak durmalı; spor, müzik, edebiyat vb. alanlarda kendilerine hobiler bulmalıdırlar. Zira bu etkinlikler, ruhsal dengeyi korumak için düzenlenen yararlı alışkanlıklardır

b. Ruh sağlığını etkileyen çevresel faktörler
Ruh sağlığını etkileyen çevresel faktörleri; aile, sosyal, kültürel ve ekonomik durumlar ile özel zorlayıcı
durumlar olarak gruplandırabiliriz:

KORUYUCU RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİ
Ruh sağlığı, beden sağlığı gibi korunmadığı takdirde bozulabilir. Bu durumda tedavi ve rehabilitasyon gerekir Koruyucu ruh sağlığı hizmetleri üç aşamada uygulanır.
1. Birincil koruyucu ruh sağlığı hizmetleri
Birincil koruyucu ruh sağlığı hizmetleri, ruhsal bozukluklar ortaya çıkmadan önce yapılacak çalışmaları kapsar. Bu da ruh sağlığını bozan etmenleri bilmek ve nasıl giderileceğini saptamakla mümkündür. Ruhsal bozuklukların görüldüğü kişilere yönelik tedbirler alınmalıdır. Ayrıca toplum, ruh sağlığının korunması konusunda eğitilmelidir. Birincil koruyucu ruh sağlığı hizmetleri; mediko-sosyal merkezleri, rehberlik danışma merkezleri, halk sağlığı merkezleri vb. yerlerden sağlanabilir.

2. İkincil koruyucu ruh sağlığı hizmetleri
İkincil koruyucu ruh sağlığı hizmetleri, ruhsal bozukluk tanısı konulmuş kişilerin tedavilerini kapsar. Sağlık Bakanlığına bağlı hastane ve dispanserler ile üniversite hastaneleri bu görevi üstlenmiştir. Karşılıklı konuşarak sorunların sebebinin anlaşılması esasına dayalı ve sağlık personelleri tarafından verilen bir hizmettir.

3. Üçüncül koruyucu ruh sağlığı hizmetleri
Üçüncü koruyucu ruh sağlığı hizmetleri, rehabilitasyon çalışmalarını kapsar. Ruhsal bozukluğu teşhis ve tedavi edilmiş hastaların yeniden hastalanmamaları ve topluma kazandırılmaları için yapılan çalışmalardır. Ruh sağlığı alanında uzmanlaşmış rehabilitasyon merkezlerinde verilen hizmetlerdir.

Bu ders notu faydalı mıydı?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?