Seçmeli Biyoloji 1 ders notları

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 1

İNSAN FİZYOLOJİSİ

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEM, DUYU ORGANLARI

İnsan Fizyolojisi

Yapı ve görev bakımından aynı olan hücrelerin bir araya gelmesi sonucu dokular, farklı dokuların bir araya gelmesi sonucu organlar, birlikte çalışabilen organların bir araya gelmesi sonucu sistemler oluşur. Tüm bu hücre, doku, organ ve sistemlerin yapısı, görevleri ve aralarındaki iş birliği fizyolojinin konusudur. İnsan fizyoloji şunlardan meydana gelir; üreme sistemi, dolaşım sistemi, üriner sistemi, destek hareket sistemi, solunum sistemi, sindirim sistemi, denetleyici ve düzenleyici sistem.

Denetleyici ve Düzenleyici Sistem

Denetleyici ve düzenleyici sistem; duyu organları, hormonlar ve sinir sisteminden meydana gelir. Bu sistem sayesinde canlılar, iç ve dış çevresindeki değişiklikleri algılayıp onlara uygun tepkilere vererek hayatta kalırlar.

Sinir Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Sinir sistemi; sinir hücrelerinin bir araya gelerek sinir dokuyu oluşturması, sinir dokuların bir araya gelerek sinir sistemi organlarını oluşturması ve bu organların bir araya gelmesi sonucu oluşur. Sinir sistemini meydana getiren hücrelere nöron adı verilir.

Nöron Yapısı ve Çeşitleri

Sinir hücrelerine nöron adı verilir. Nöronlar; hücre gövdesi ve uzantısından meydana gelir. Gövde bölümünde; organeller ve çekirdek bulunur. Bu gövdelerin iki çeşit uzantısı vardır; dendrit ve akson. Dendrit, çok sayıda, dallanmış kısa uzantıdır. Bu uzantılar; duyu hücrelerinden veya başka nöronlardan gelen uyarıları alarak nöronun gövdesine iletmektedir. Aksonlar, dendrite kıyasla biraz daha uzundur. Aksonlar dendritten aldığı uyarıyı, diğer nörona ve salgı bezine iletir.

Aksonun etrafını kaplayan hücreler vardır ve bunlara Schwan hücresi adı verilir. Bu hücrelerin oluşturduğu miyelin kılıf sayesinde akson sarılır ve izolasyon sağlanır. Bu izolasyon iletim hızı artmaktadır. Miyelin kılıf bulunan sinir hücrelerin uyarı iletim hızı, diğer hücrelere kıyasla 10 kat daha hızlıdır.

Nöronlar görevlerine göre 3 ayrılır; motor nöronu, ara nöron ve duyu nöron.

  • Duyu nöronları:Bu hücreler sayesinde vücudun iç ve dış ortamlardan aldığı uyarıları merkezi sinir sistemine iletir. Bu hücrelere getirici nöronlar adı da verilmektedir.
  • Ara nöronlar: Merkezi sinir sisteminde bulunan hücrelerdir. Duyu nöronları ve motor nöronlar arasında bağlantı sağlamaktadır.
  • Motor nöronlar: Merkezi sinir sistemden çıkan nöronlara denir.
İmpuls Oluşumu ve İletim

Uyarı, organizmayı etkileyen iç ve dış değişliklerdir. Örneğin, ışık, ses, basınç organizmayı etkileyen iç değişikliklerdir ve dolayısıyla uyarıdır. Bu uyarıların sinirlere meydana getirdiği elektriksel ve kimyasal değişimler ise impuls olarak adlandırılır.

Sinapslardaİmpuls İletimi

Nöronların başka nöronla veya hedef organ ile kurdukları bağlantıya sinaps adı verilir. Sinaps boşluğu, iki nöron arasında veya nöron ile hedef organ arasındaki boşluktur. Nörotransmitter maddeler; sinapslardanimpuls iletimi sağlayan kimyasal maddelerdir. İmpulslarsinaptik keseye vardıklarında bu kese içerisindeki nörotransmitter maddeler sinaps boşluğuna dökülür ve diğer nöronlar uyarılarak aynı şiddet ve özellikle impulslar oluşur.

İnsanda Sinir Sistemi

İnsanda sinir sistem iki kısımda incelenmektedir; merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi.

Merkezi Sinir Sistem

Merkezi sinir sistemi; omurilik ve beyinden meydana gelmektedir.

Beyin

İnsan vücudunun kontrol merkezi beyindir. Kafatası kemiklerinin altında beyni sararak koruyan üç katlı zar bulunmaktadır. Bu zar sistemi içten dışarı doğru şu şekildedir; ince zar, örümceksi zar ve sert zar. Beyin 3 bölümde incelenir; ön beyin, orta beyin ve arka beyin.

Ön beyi

Beynin diğer kısımların örten ve en büyük kısmını oluşturan bölümüdür. Beyin yarım küreleri burada bulunmaktadır ve bu yarım küreler dört loptan meydana gelmektedir. Bunlar; ön lop, şakak lop, arka lop ve yan lop olarak adlandırılmaktadır.

Ön lop

istemli kas hareketlerinin kontrol merkezidir.

Yan lop

derideki sıcaklık, basınç, acı ve dokunma algılanan merkezdir.

Şakak lop

koku, işitme ve hafıza merkezidir.

Arka lop

görme kontrol merkezidir.

Orta beyin

Orta beyin, ön beyin ile arka beyin arasındaki bağlantıyı kuran sinirlerin geçtiği yerdir. Bu yer, kas tonusu, vücut duruşu, göz bebeklerinin küçülmesi veya büyümesi gibi refleksleri düzenler.

Arka beyin

omurilik soğanı, beyincik ve pons adı verilen yapılardan meydana gelmektedir. Beyincik; denge ve hareket merkezidir. Omurilik soğanı; dolaşım, boşaltım, solunum ve sindirim gibi sistemlerin çalışmasını düzenler. Pons; solunum merkezlerinin çalışmasını ve kas faaliyetlerini yönetir.

Omurilik

Omurilik; uyarıları iletmek ve refleksleri kontrol etmek ve yönetmek olmak üzere iki görevi bulunmaktadır.

Çevresel Sinir Sistemi

Çevresel sinir sistemi; otonom ve somatik sinir sisteminden meydana gelmektedir.

Somatik Sinir Sistemi

İstemli vücut hareketlerini beyin kontrolünde yöneten sinir sistemidir. İskelet kaslarını omurilik ve beyine bağlar.

Otonom Sinir Sistemi

Omurilik ve beyinden gelen motor sinirlerinden oluşur ve istemsiz çalışır.

Endokrin Bezler

Endokrin bezler; üretilen salgıyı direk olarak kana veren, bu sebepten dolayı da iç salgı bezi olarak da adlandırılan bezlerdir. Bu bezlerin ürettiği salgılara hormon denir. Hormonlar kan yolu ile taşınır ve belli hücreleri uyarır. Uyarılan bu hücrelere ise hedef hücre adı verilir.

İnsanlardaki endokrin bezleri şunlardır;

Hipofiz

ara beyinden bulunan bir bezdir. Salgıladığı hormonlar; Büyüme hormonu, Tiroit uyarıcı hormon, Adrenokortikotropik hormon, Folikül uyarıcı hormon, Lüteinleştirici hormon, Prolaktin, Melanosit uyarıcı hormon, Antidiüretik hormon, Oksitosin.

Tiroit

gırtlağın hemen altındaki iki parçalı bezdir. Bu bezden tiroksin ve kalsitonin hormonları salgılanmaktadır.

Paratiroit

tiroit bezinin arka yüzeyinde bulunan bir bezdir. Salgıladığı hormona parathormon denir.

Böbrek üstü bezleri

böbrek üzerinde bulunur, fakat böbreklerden bağımsız olarak çalışmaktadır. Kortizol, Adrenalin, Aldosteron, Noradrenalin, Adrenal Eşey Hormonları burada salgılanır.

Pankreas

midenin altında bulunur. İnsülin ve glikagon hormonları buradan salgılanır.

Eşeysel bezler

Üreme hücrelerinin oluşturulması ve hormon salgılanması burada yapılır. Dişilerde yumurtalık, erkeklerde ise testis adını alır. Yumurtalıkta östrojen ve progesteron; testislerde testosteron üretilmektedir.

Homeostasi

iç denge anlamına gelmektedir. Sinir sistemi ve endokrin bezinin birlikte çalışması sonucu oluşur.

Sinir Sistemi Hastalıkları

İç ve dış çevrenin algılanmasını sağlayan, uyarıları organlara ve kaslara iletmeyi sağlayan sisteme sinir sistemi denir. Bu sistemde oluşan aksamalar MS, Alzheimer, sara, Parkinson, depresyon gibi hastalıklara sebep olmaktadır. Bu bozukluklar çevresel veya kalıtsal olabilir.

Sinir Sisteminin Sağlıklı Yapısının Korunması İçin Yapılması Gerekenler

Sinir sistemini sağlık açısından korumak için dengeli beslenme, düzenli uyku, spor yapma, uyarıcı etkili çay ve kahve gibi içecekler tüketmeme gibi durumlardan uzak durulmalıdır.

Duyu Organları

Duyu organlarında uyarıları almak için özel hücreler bulunmaktadır. Bu hücrelere reseptör denir.

Göz

Gözler ışığa duyarlı yapıdır ve fotoreseptörler bulunur. Göz; göz küresi ve diğer yardımcı yapılardan meydana gelir. Göz; ağ tabaka, damar tabaka ve sert tabakadan oluşur.

Kulak

Kulak iç denge ve işitme ile görevli organdır. 3 kısımdan meydana gelir; iç kulak, orta kulak ve dış kulak.

Deri

Dokunma ile görevli organdır. Deri iki temel dokudan meydana gelir; epitel doku ve temel bağ.

Burun

Koku alma ve solunum ile görevli organdır.

Dil

Tat alma, yutma, beslenme ve konuşma ile görevli organdır. Dildeki tat tomurcukları sayesinde tatlı, tuzlu, ekşi ve acı algılanmaktadır.

Duyu Organları Rahatsızlıkları

Renk körlüğü

Kalıtsal bir hastalıktır. Kırmızı ve yeşil birbirinden ayırt edilemez.

Miyopi

Yakın görülen fakat uzak görülemeyen görme bozukluğudur.

Hipermetropi

Uzak görülen fakat yakın görülemeyen görme bozukluğudur.

Astigmatizm

Hem yakın hem uzak bulanık görülen görme bozukluğudur.

Duyu Organlarının Sağlıklı Yapısının Korunması için Yapılması Gerekenler

Duyu organlarının sağlık yapısının korunması için duyu organları temiz tutulmalı ve zararlı alışkanlıklardan kaçınılmalıdır.

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

Destek ve Hareket Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Destek ve hareket sistemi; iç organları korur, vücudun dik durmasını ve hareketi sağlar. Destek ve hareket sistemi; kemik doku, kıkırdak doku ve kas dokudan meydana gelir.

Kemik Doku

Kemik dokuları meydana getiren hücrelere osteosit, hücre aralarını dolduran ara maddeye osein adı verilir. Kemik doku yapısına göre ikiye ayrılır; sert kemik doku ve süngerimsi kemik doku. Kalsiyum ve fosfat birikmesi sonucu kemik dokular sertleşir.

İnsan iskeleti 4 çeşit kemikten meydana gelir;

Uzun kemik

Kol ve bacaklarda bulunan kemiklerdir. Sarı ve kırmızı kemik iliği bulunur.

Yassı kemik

Kafatası, kalça, kürek, kaburga ve göğüs kemiği yassı kemiklerdir. Kırmızı kemik iliği vardır, fakat sarı kemik iliği bulunmaz.

Kısa kemik

el ve ayak kemikleridir.

Düzensiz kemik

baskılara dayanıklı sağlam kemiklerdir.

Kıkırdak doku

İskelet sistemi sadece kemikten meydana gelmez, kıkırdak doku da bulunmaktadır. Eklem ve kaburga uçlarında kıkırdak doku bulunmaktadır. Doku aralarında bulunan maddelere göre kıkırdak doku üçe ayrılır; elastik kıkırdak, fibröz kıkırdak ve hiyalin kıkırdak.

Kas Doku

Kasların kasılıp gevşeme özelliği bulunmaktadır. Vücut ağırlığının yarısı kaslardan oluşmaktadır. Kaslar yapı ve çalışmalarına göre üçe ayrılmaktadır; düz kas, çizgili kas ve kalp kası.

Düz kas

istemsiz hareketlerin yapılmasını sağlamaktadır. Yavaş çalışır ve çabuk yorulmazlar.

Çizgili kas

istemli hareketlerin yapılmasını sağlamaktadır. Hızlı çalışır ve çabuk yorulurlar.

Kalp kası

istemsiz çalışır ve sadece kalpte bulunur.

Eklem ve Çeşitleri

Eklem

kemiklerin birbiriyle bağlantı kurduğu yerdir. Eklemler üçe ayrılır; oynar eklem, oynamaz eklem ve yarı oynar eklem.

Oynar eklem

hareketi sağlayan eklemlerdir. Örnek olarak omuz, diz, kalça ve dirsek kemikleri verilebilir.

Oynamaz eklem

hareketsiz eklemlerdir. Örnek olarak kafatası ve yüz kemikleri verilebilir.

Yarı oynar eklem

hareketi sınırlı olan eklemlerdir. Örnek olarak boyun ve bel kemikleri arası verilebilir.

Destek ve Hareket Sistemi Rahatsızlıkları

Kırık

Vurma, düşme ve çarpma gibi durumlar sonucu oluşur. Çocuklarda ve gençlerde kırıklar çabuk iyileşirken yaşlılarda daha geç iyileşme görülür.

Çıkık

Oynar eklemlerin yerinden çıkması ile oluşur.

Burkulma: Eklem bağlarının ani hareketler sonucu kısmen yırtılmasıdır.

Menisküs

Dizde bulunan kıkırdak dokunun yırtılması sonucu oluşur. Sporcu hastalığı olarak da bilinmektedir.

Destek ve Hareket Sisteminin Sağlıklı Yapısının Korunması İçin Yapılması Gerekenler

Destek ve hareket sisteminin sağlıklı yapısını korumak için dengeli beslenme, D vitamini ağırlıklı beslenme, yeterince güneş ışığı almalı, düzenli spor yapmak ve vücuda uygun duruş pozisyonu olmalıdır.

SİNDİRİM SİSTEMİ

Sindirim Sistemi

Besinlerin yapıtaşına kadar parçalanmasına sindirim denir. Besin yapıtaşları hücrelere alınarak enerji sağlar. İki tip sindirim vardır; mekanik sindirim ve kimyasal sindirim. Mekanik sindirim; fiziksel olarak küçük parçalara ayrılmasıdır. Kimyasal sindirim; besinlerin yapıtaşına parçalanmasıdır.

Sindirim Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Sindirim sistemi; sindirim kanalı ve sindirime yardımcı organlardan meydana gelir.

Ağız

Besin sindiriminin başladığı yerdir. Dişler sayesinde fiziksel sindirim gerçekleşir. Karbonhidratlar tamamen burada sindirilir.

Yutak

>Ağızda çiğnenen ve parçalan besinlerin mideye iletilmesini sağlar.

Yemek borusu

Yutak ile mide arasında yer alır ve besinler mideye iletilir.

Mide

Yemek borusu ve ince bağırsak arasında bulunur. Proteinler tamamen burada sindirilir.

İnce bağırsak

Kimyasal sindirim burada gerçekleşir. Besin artıkları kalın bağırsağa iletilir.

Kalın bağırsak

Sindirim atıklarının depolandığı yerdir ve B ve K bakterileri burada bulunur.

Sindirime Yardımcı Organlar

Karaciğer

Safra üretimini sağlar.

Pankreas

Mideden gelen asitleri nötrleştirir.

Tükürük bezler

Tükürük salgılanır.

Sindirim Sistemi Rahatsızlıkları

Reflü

Mide asidinin yemek borusuna kaçması ile oluşur.

Gastrit

Midede meydana gelen enfeksiyondur.

Ülser

Midede oluşan yaralardır.

Hemoroit

Dışkılama kontrolünü yapan damarsal yapıların genişlemesidir.

Kabızlık

Dışkılama zorluğu yaşamaktır.

İshal

Bağırsak hareketlerinin hızlı olması sonucu sıvı madde kaybı yaşanmasıdır.

Sindirim Sisteminin Sağlıklı Yapısının Korunması için Yapılması Gerekenler

Sindirim sisteminin sağlıklı yapısını korumak için bol su içmeli, sağlıklı beslenmeli ve düzenli spor yapılmalıdır.

BÖLÜM DOLAŞIM SİSTEMLERİ

Dolaşım Sistemi

Dolaşım sistemi; maddelerin taşınmasını sağlayan kan, kanın hücrelere taşınmasını sağlayan damar ve itici gücü sağlamak amacıyla kan pompalayan kalpten meydana gelir.

Kalp

Kalbe kan pompalayan kas yapısıdır. Dört odacıktan meydana gelmektedir. Bunlar; sağ karıncık, sol karıncık, sağ kulakçık ve sol karıncıktır. Kanın akışı karıncıklardan kulakçıklara doğrudur. Kan dolaşımı, kalple vücut arasında ise büyük kan dolaşımı; kalple akciğer arasında ise küçük kan dolaşımı adını alır.

Damarlar

Kalpten pompalanan kan, hücrelere damar yolu ile taşınır. Üç çeşit damar bulunmaktadır; atardamar, kılcal damar ve toplardamar. Atardamarlar; kalpten aldıkları kanı kılcal damarlara iletir. Kılcal damarlar; atardamar ile toplardamar arasında bulunur. Toplardamarlar; kanı kalbe getirir.

Kan

Kan, vücudu saran damar içinde bulunur. Görevleri; taşıma, savunma, düzenleme ve korumadır. Kan dokusu; kan hücreleri ve plazmadan meydana gelir. Kan hücreleri şunlardır; oksijen taşımakla görevli eritrositler, pıhtılaşmada görevli trombositler ve savunmada görevli lökositler.

Lenf Dolaşımı

Kan dolaşımı sırasında dokulara ulaşan maddelerin kılcal damarlardan doku sıvısı ile hücrelere, hücrelerden kılcal damarlara geri katılması sırasında bazı küçük proteinlerin ve akyuvarların doku sıvısında kalması ve daha sonra kan dolaşımına katılması lenf sistemi ile olmaktadır. Bu sistem; lenf düğümü, lenf damarları ve lenf sıvısından meydana gelmektedir. Renksizdir ve atardamar içermez.

Dolaşım sistemi rahatsızlıkları

Kalp krizi

Kalbi besleyen damarlardaki kanın azalması veya kesilmesi sonucu kalbin ölmesidir.

Damar tıkanıklığı

Damarlarda yağ tabakası birikmesi sonucu, damarların sertleşmesi veya tıkanmasıdır.

Yüksek tansiyon

Herhangi bir nedenle tansiyonun normalden yüksek olmasıdır.

Varis

Bacaklarda bulunan toplardamar kapaklarının çalışmasında bir sıkıntı olması sonucu meydana gelir.

Kangren

Dokulara yeterli kan gitmemesi sonucu oluşur.

Anemi

Kan miktarının normalden az olmasıdır.

Lösemi

Akyuvar sayısının zarar verecek kadar fazla olmasıdır.

Dolaşım Sisteminin Sağlıklı Yapısının Korunması İçin Yapılması Gerekenler

Dolaşım sisteminin sağlıklı yapısını korumak için sağlıklı beslenmeli, bol su içilmeli ve düzenli spor yapılmalıdır.

Bağışıklık Çeşitleri ve Vücudun Doğal Savunma Mekanizmaları

Bağışıklık; vücudun kendini korumak ve savunmak için hastalık yapan organizmalara karşı gösterdiği tepkidir.İki çeşit bağışıklık vardır; doğal bağışıklık ve kazanılmış bağışıklıktır. Doğal savunma mekanizmasında bulunanlar şunlardır; gözyaşı, deri salgıları, mide asidi, solunum ve tükürük.

Bu ders notu faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

8 kişi oy kullandı
Online Testler