Seçmeli Biyoloji 2 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

Konu 1

Komünitenin Yapısına Etki Eden Faktörler

Belirli bir alan içerisinde karşılıklı olarak olumlu ya da olumsuz ilişkiler içerisinde yaşayan canlıların oluşturduğu topluluklara komünite adı verilir. Bir göl içerisinde yaşayan bitkiler, canlı vücudunda yaşayan mikroorganizmalar ve omurgalı, omurgasız canlıların oluşturduğu birliktelikler örnek olarak gösterilebilir.

Komünitede Tür İçi ve Türler Arasındaki Rekabet

Aynı komünite içerisinde yaşayan canlıların beslenme, üreme ve barınma gibi ihtiyaçlar için yarışmasına rekabet adı verilir. Bu yarışan canılar aynı türe ait olduğunda tür içi rekabet, farklı türe ait canlılar olduğunda ise türler arası rekabet olarak adlandırılır.

Komünitede Türler Arasındaki Simbiyotik İlişkiler

Bir komünite içerisinde farklı şekilde beslenen canlılar bulunur. Kendi besinlerini üreten canlılara üretici, besinleri dışarıdan almak zorunda olan canlılara ise tüketici adı verilir.

Mutualizm

İki veya daha fazla tür canlının karşılıklı yarar sağlayarak yaşamasına verilen addır. Bu canlılar birlikte yaşadıklarında yarar görürken, ayrıldıklarında iki canlı da zarar görmektedir.

Kommensalizm

Bu birlikte yaşam türünde bir canlı yarar görürken, diğer canlı yarar veya zarar görmemektedir. Bu yaşam türüne verilecek en iyi örnek köpek balığı ve etrafında gezen Ekenays nokrates adındaki balıklardır.

Parazitizm

Bu yaşam çeşidi bir canlı yarar sağlarken diğer canlı zarar görmektedir. Bir canlının üzerinde yaşayarak ondan faydalanan canlıya parazit, zarar gören diğer canlıya ise konak adı verilir.

Amensalizm

Çoğunlukla bitkilerde görülen bu yaşam şeklinde canlılardan birisi zarar görürken diğer canlı etkilenmemektedir. Örnek olarak ceviz ağaçlarının dibinde yaşayan juglon adı verilen maddeler ceviz ağacının büyümesini engellemektedir.

Komünitelerde Süksesyon

Bir bölgede yaşayan canlıların uzun zaman içerisinde yerini tamamen farklı canlılara bırakmasına süksesyon adı verilir. Bölgelerin çoğunda baskın tür adı verilen türler bulunur ve zamanla diğer canlıların yerine geçer.

Konu 2

Popülasyon Dinamiğine Etki Eden Faktörler

Belirli bir zaman içerisinde belli bir yerde yaşayan, çiftleşebilme özelliklerine sahip olan ve aynı türe ait olan canlıların oluşturduğu topluluğa popülasyon adı verilir. Her popülasyonun kendine ait büyüklüğü, birey sayısı, yoğunluğu ve yaş dağılımı vardır.

Popülasyonun Yoğunluğu

Birim hacim ya da alan içerisinde bulunan birey sayısı o popülasyonun yoğunluğunu belirlemektedir. Suda yaşayan canlıların için suyun hacmi baz alınırken, karada yaşayan canlılarda yaşadıkları parçanın alanı baz alınmaktadır.

Popülasyonun Dağılımı

Popülasyonun dağılımı içerisinde yaşayan canlıların etkileşimini etkileyen en önemli faktördür. Bireylerin popülasyon olarak kaplandığı alandaki yerleşim şekli olarak da düşünülebilir.

Kümeli Dağılım

Bir popülasyon içerisinde bulunan canlıların grup ya da sürü oluşturarak hayatlarını sürdürdüğü ve en sık görülen dağılım şeklidir. Toprakta mineralin fazla olduğu yerde bitkiler grup oluştururken, kurt ve çakal gibi hayvanlar sürü oluşturur.

Düzenli Dağılım

Bu dağılım şeklinde popülasyonda bulunan canlılar arasında mesafe hemen hemen aynıdır. Bu sayede bireyler arasında bulunan etkileşim oldukça fazladır. Bazı bitkiler güneş ışığından en iyi şekilde yararlanmak amacıyla düzenli dağılım gösterirler.

Rastgele Dağılım

Popülasyon türlerinde en seyrek olarak görülen yerleşim şekli rastgele dağılımdır. Bu tür popülasyonlarda etkileşim yok denecek kadar azdır. Örnek olarak papatya ve karahindiba adındaki bitkiler bahar aylarında bu şekilde dağılır.

Popülasyonların Yaş Dağılımları

Bir popülasyonda yaşayan canlılar üreme öncesi, üreme dönemi ve üreme sonrası olmak üzere üç farklı yaş grubunda incelenir. Uzun yaşayan canlılarda üreme öncesi dönem 0-15 yaş arası olarak kabul edilirken, 15 yıldan daha az yaşayan canlılarda üreme öncesi dönem 1-12 yaş olarak kabul edilir. 12 yaşından büyük olan canlılar da üreme sonrası döneme aittir.

Popülasyonun Büyüklüğü

Bir popülasyonun büyüklüğü hesaplanırken, bireylerin yaş aralıklarına göre hayatta kalma durumları takip edilir. Bu verilerle hayat tabloları oluşturulur. Popülasyon içerisindeki birey sayısı doğum ve iç göç gibi nedenlerle artarken; ölüm ve dışa göç gibi sebeplerle azalmaktadır. Birey sayısının artması o popülasyonun büyüdüğünü gösterirken, birey sayısının azalması o popülasyonda küçülme meydana geldiğini belirler. Popülasyon içerisindeki yaşama şansını ve üremesini sınırlayan tüm dirençlere çevre direnci adı verilir.

Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1