Bizi YouTube'den Takip Edin Bizi İnstagram'da Takip Edin

Seçmeli Psikoloji 1 ders notları

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 1

PSİKOLOJİ BİLİMİNİ TANIYALIM

PSİKOLOJİNİN KONUSU

Psikoloji, eski Yunancada ruh anlamına gelen ‘psyche’ ile bilgi anlamına gelen ‘logos’ sözcüklerinden oluşmuştur. Sözcük olarak karşılığı ‘ruh bilgisi’ demektir. Organizmanın davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bir bilim dalıdır.

Organizma (canlı)

Her canlı varlık bir organizmadır. Bu ya insan ya hayvan ya da bitkidir. Psikolojinin hayvanlar üzerinde araştırma yapması, insan davranışlarını daha iyi anlayabilmek içindir.

Davranış

İçten veya dıştan gelen uyarıcılara karşı organizmanın yaptığı gözlenebilen ve ölçülebilen tepkilerdir.

  • Doğrudan Gözlemlenebilen Davranışlar: Konuşmak, oturmak
  • Dıştan Doğrudan Gözlenemeyen Ancak Herhangi Bir Yolla Ölçülebilen Zihinsel Etkinlikler: Duygular ile düşünme, hayal kurma
  • Psikofizyolojik Tepkiler: Kasların gerginleşmesi, utanınca yüzün kızarması
Zihinsel süreç

Algı, bellek, düşünce, duygu gibi duyuşsal ve bilişsel süreçleri ifade eder. Psikoloji bu süreçleri incelemekle insan zihninin nasıl işlediğini anlamaya çalışır.

Pozitif Bilim

Belli bir alanda bilimsel yöntemle (deney ve gözlemle) elde edilmiş düzenli ve sistemli bilgiler bütünüdür.

PSİKOLOJİNİN BİLİM OLMA SÜRECİ

Psikoloji uzun zaman felsefeye bağlı kalmıştır. 19. yüzyıldaki bilimsel gelişmeler bireyin psikolojik sorunlarının artmasına neden olmuştur. Böylece bu sorunları bilimsel yöntemlerle inceleyecek ve çözüm yolları bulabilecek yeni bir bilime ihtiyaç duyulmuştur. Wilhelm Wundt tarafından ilk psikoloji laboratuvarı 1879 da kurulunca psikoloji felsefenin etkisinden kurtularak pozitif bir bilim dalı olmuştur.

PSİKOLOJİ EKOLLERİ

Bir bilim alanında ortak görüş ya da anlayışı benimseyen bilim insanlarının oluşturduğu topluluğa ekol, ele alınan konuyu değerlendirme şekil ve tarzına ise yaklaşım denir. Yaklaşımların her biri, davranışı farklı bir yönü ile ele alarak değişik yöntemlerle açıklamaya çalışırlar.

Yapısalcı Yaklaşım-W.Wundt

Zihnin yapısı, bilinç denilen karmaşık yapının çözümlenmesi psikolojinin konusu olmalıdır. Davranışı, zihni oluşturan yapılar ile açıklamaya çalışmıştır. İçe bakış yöntemini kullanmıştır. Kullandığı yöntem bireyin kendi gözlemleriyle kendini değerlendirmesine dayandığı için taraflı bir yöntem olarak görülmüş ve birçok psikolog tarafından reddedilmiştir.

İşlevselci Yaklaşım-William James, John Dewey

İnsan zihninin işlevsel özelliklerinin organizmanın çevreye uyumundaki görevi araştırılmalıdır. Okullarda rehberlik anlayışını başlatmış, çağdaş psikolojiyi olumlu etkilemiştir. İçe bakış ve deney yöntemini kullanmıştır. Bireyin tüm davranışlarını uyum çabasına indirgediği için eleştirilmiştir.

Davranışçı Yaklaşım- John Watson, Frederic Skinner, Edward Thorndike

Bilinci incelemeyi anlamsız bulan, psikolojinin zihni değil insan ve hayvanların yalnızca gözlenebilir ve ölçülebilir davranışlarını ele alması gerektiğini savunan bu yaklaşım U-T psikolojisi olarak da bilinir. Deney ve gözlemi kullanmışlardır. Zihinsel süreçlerin incelenemeyeceğini ileri sürdüğü ve çevreye fazla önem verdiği için eleştirilmiştir.

Psikodinamik Yaklaşım- Sigmund Freud

Freud’a göre, insan davranışlarının nedenlerini açıklayabilmek için insanın bilinçaltının incelenmesi gerekir çünkü insan kişiliğinin oluşmasında belirleyici olan saldırganlık ve cinsellik güdüsü sosyalleşme sürecinde bilinçaltına bastırılmıştır. Hipnoz, telkin, serbest çağrışım, rüya analizi ve deney kullanılmıştır.

Hümanistik (İnsancıl) Yaklaşım

Bu yaklaşım davranışı bireyin iç dünyası ile açıklamaya çalışır. Sezgi, empatiyi kullanır. Deney yöntemi ile insan davranışlarının açıklanamayacağını savundukları için eleştirilmişlerdir.

Bütüncül Yaklaşım- M.Wertheimer

Bu yaklaşımı benimseyenler diğer ekollerin ‘parçacı’ yaklaşımına karşı çıkarlar. Davranış ve yaşantılarımız basit öğelerin birleşiminden oluşmaz. Davranışlar incelenirken öğeler arası ilişkiler ve etkileşimler dikkate alınmalıdır çünkü bütün parçaların toplamından ibaret değildir.

Bilişsel Yaklaşım-Jean Piaget

Dıştan gözlenemeyen bilişsel süreçlerin türü ve yapısıyla gözlenebilen davranışların türü ve özellikleri arasındaki ilişkiyi araştırmalıdır. Davranışların oluşumunda bilişsel süreçlere fazla ağırlık verdiğinden eleştirilmiştir.

PSİKOLOJİNİN ÖLÇÜTLERİ VE AMAÇLARI

Psikolojinin Ölçütler

Gözlenebilirlik

Yalnızca çıplak gözle izlemeyi değil, gözün veya başka duyu organının yetersiz kaldığı durumda bazı teknolojik aygıtlardan yararlanmaktır.

Ölçülebilirlik

Sayısal olarak belirlene bilirliği ifade eder.

Tekrarlanabilirlik

Yapılan çalışmaların başka bilim insanlarınca farklı zamanlarda aynı biçim ve koşullarda yinelendiğinde mümkün olduğu kadar birbirine yakın sonuç ve gözlemler elde edilmesidir.

Psikolojinin Amaçları
  • İnsan Davranışlarını Betimleme
  • İnsan Davranışlarını Anlama ve Açıklama
  • İnsan Davranışlarını Önceden Kestirebilme
  • İnsan Davranışlarını Etkileyebilme ve Kontrol Etme

PSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARINDA UYGULANAN YÖNTEM VE TEKNİKLER

Betimleyici Ve Tanımlayıcı Yöntemler

Gözlem

Bir uyarıcının etkisiyle bireyin yaşadığı duyguları kendi kendini gözlemleyip elde ettiği bilgileri araştırmacıya aktarması iç gözlem, İncelenen olayların kendi doğal ortamında, müdahalede bulunulmadan ve gözlem yapılan kişilerin haberi olmaksızın gözlemlenmesi doğal gözlem, Araştırmacının belirli teknikleri kullandığı, olayların yeri, zamanı ve koşullarının gözlemci tarafından önceden hazırlandığı gözlem biçimi sistematik gözlemdir.

Anket(tarama) Yöntem

Belli kişilerin ya da grupların bir konu üzerindeki duygu, düşünce ve deneyimlerini anlamak için belli bir plana göre hazırlanmış olan soru listeleridir.

Görüşme

Bireyin kişiliği hakkında bilgi sahibi olmak amacıyla uygulanan ve bireyin düşünce, duygu, davranış ve tutumlarını saptamak amacıyla yüz yüze konuşmaya dayalı olan yöntemdir.

Vak’a İncelemesi (Olay İncelemesi)

Geçmiş yaşamının ve çevrenin davranışlara nasıl etkide bulunduğunu öğrenmek amacıyla bireyin biyografisinin çıkarılmasına dayalıdır.

Test

Birden fazla insanın davranışlarını karşılaştırmak amacıyla uygulanan sistematik ölçme tekniğidir.

Korelasyonel Yöntem

İki ya da daha fazla değişken arasında bir ilişki olup olmadığını, varsa ne tür bir ilişki ve ne kadar güçlü bir ilişki olduğunu göstermeye yarayan bir yöntemdir. Değişken deyince bir araştırmada veya deneyde farklı değerler alabilen herhangi bir özellik, davranış, olgu, gözlem ya da durum anlaşılır. Korelasyonel ilişki üç tanedir:

  • Bir değişkendeki artış ya da azalış diğer değişkende de artışa veya azalışa sebep oluyorsa a pozitif (olumlu) korelasyon vardır. 0 ile +1 arasında değer alır.
  • Eğer bir değişken artarken diğeri azalıyor ya da biri azalırken diğeri artıyorsa negatif (olumsuz) korelasyon vardır. 0 ile -1 arasında değer alır.
  • Değişkenler arasında hiçbir ilişki yoksa nötr korelasyon adını alır.

Deneysel Yöntem

Bir değişkenin diğer bir değişken üzerindeki etkisinin araştırılarak bir varsayımın sınandığı yöntemdir.

Bağımsız Değişken(Neden)

İncelenen olayda araştırmacının seçtiği, olayda etkisi araştırılan etkendir.

Bağımlı Değişken(Sonuç)

Bağımsız değişkenin etkisine bağlı olarak ortaya çıkan durumdur.

Deney Grubu

Koşulların değiştirildiği ve bağımsız değişkenin uygulandığı (deneyin yapıldığı)gruptur.

Kontrol Grubu

Koşullarına müdahale edilmeyen ve deney grubu ile karşılaştırma yapmak amacıyla oluşturulan gruptur.

SİKOLOJİDE ETİK KURALLAR

Türk psikologları derneğinin 2004 yılında kabul ettiği etik yönetmeliği, araştırma sırasında izlenmesi gereken temel ilkeleri belirtir.

PSİKOLOJİNİN ALT DALLARI

Deneysel Alt Dallar

Deneysel Psikoloji

Psikolojinin bu dalı öğrenme, bellek, güdü, duygu ve davranışın fizyolojik temelleri üzerinde laboratuvar çalışmaları yapar.

Bilişsel Psikoloji

Dikkat, düşünme, bellek, algılama, öğrenme gibi zihinsel süreçlerle ilgilenir.

Gelişim Psikolojisi

Bireyin doğumdan ölümüne kadar yaşa bağlı fiziksel ve zihinsel süreç ve davranış değişikliklerini inceler.

Sosyal Psikoloji

Sosyal bir varlık olan insanın davranışları üzerinde toplumun etkisini ve insanın grup içindeki davranışlarını inceler.

Kişilik Psikolojisi

Kişilik gelişimi, benlik algısı, öz saygı, kişilik gelişiminde rol oynayan faktörler gibi konuları araştırır.

Uygulamalı Alt Dalları

Klinik Psikoloji

Psikolojinin tıpta uygulanması sonucu ortaya çıkan bu alan davranış bozukluklarını tanıma, tedavi etme ve nedenlerini bilimsel olarak araştırmayı konu edinir.

Endüstri Psikolojisi (Örgütsel Psikoloji)

Ülkemizde yeni gelişmekte olan bu uygulamalı alan, iş ortamındaki davranışlarla ilgilenir.

Eğitim Psikolojisi

Etkin, kalıcı öğrenme ve öğretmeyi konu edinen alandır.

Psikolojik Danışma ve Rehberlik

Ruh sağlığı açısından normal, ancak gelişimsel ve uyum sorunları olan bireylere hizmet verir.

Sağlık Psikolojisi

Toplum sağlığını desteklemek ve sağlıksız davranışların azaltılmasını sağlamak üzerine çalışır.

PSİKOLOJİNİN DİĞER BİLİMLERLE İLİŞKİSİ

Fizyoloji

Sinir sistemi, duyu organları ve iç salgı bezlerinin işlevlerinin davranış üzerindeki etkilerini inceler.

Kimya

Dış uyaranlardan etkilenen ve kimyasal bir yapıya sahip olan organizmanın davranışlarını anlamaya çalışır.

Biyoloji

es, koku, görme, dokunma duyuları ile duyum ve algı konusunda çalışır.

Antropoloji

İlkel insan davranışları ile bugünkü insan davranışları arasındaki karşılaştırma yapar.

Sosyoloji

İçinde yaşanılan toplumsal çevrenin birey davranışları üzerindeki etkilerini araştırır.

Ekonomi

İnsan ihtiyaçlarının giderilmesi konusunda geliştirilen her türlü üretim araçlarının davranış üzerindeki etkileri inceler.

Sonraki Ünite
Bu ders notu faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

6 kişi oy kullandı
ÜNİTE 2