Seçmeli Sanat Tarihi 1 ders notları ünite 3

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 3

İLK ÇAĞ’DA DOĞU AKDENİZ HAVZASI UYGARLIKLARI VE BİZANS

ANADOLU UYGARLIKLARI VE SANATI

HİTİT SANATI (MÖ 1800 – MÖ 700)

Anadolu Yarımadası’nın bilinen ilk adı Hatti Ülkesi’dir. Hititlerin izlerine ilk kez Kayseri yakınlarındaki Kültepe’de rastlanır. Alişar, Alacahöyük, Konya,Karahöyük; Acemhöyük ve Eskiyapar’da Hitit kültürüne ait eserler barındırır. Başkentleri Hattuşaş (Boğazköy) tır. Bazı kaynaklarda Eti Medeniyeti olarak da geçer.

Mimari

Hititler şehirlerinin etrafını sağlam surlarla çevirmişlerdir. Bu surlarda şehirlere giriş çıkışı sağlayan Potern adı verilen yer altı geçitleri yapmışlardır. Hattuşaş’ta irili ufaklı yaklaşık 24 tane tapınak vardır. Hititlerin çok tanrılı olmasının bunda etkisi büyüktür. Hitit saraylarının kapılarında koruyuculuğuna inanılan arslan heykelleri vardır.

Heykel ve Kabartma

Anadolu’da anıtsal heykel sanatı Hititlerle başlar. İnsan başlı, arslan gövdeli heykellere Sfenks denir.

FRİGYA SANATI (MÖ 750 – MÖ 300)

Frigler; Balkan kökenli bir kavimdir. Başkentleri bugünkü Polatlı yakınlarındaki Gordion’dur. En parlak dönemlerini Kral Midas zamanında yaşamışlardır. Maden, ağaç işçiliği ve dokumacılıkta üstün eserler yaratmışlardır.

Mimari

Evleri ağaçtandır ve megaron şeklindedir. Frigler ölülerini ya kayalara oyulmuş mezarlara ya da Tümülüs adı verilen üzeri toprak yığınıyla örtülü, yer altında mezar odası bulunan yığma mezarlara gömmüşlerdir.

Heykel

Ana Tanrıça Kybele heykelcikleri ve sfenksler yapmışlardır.

Küçük Sanat Eserleri

Friglerin üzeri süslemeli vazoları ve uzun kulplu kandil kapları ünlüdür. r. Ayrıca Tümülüslerde ele geçen mobilya parçaları başarılarını gösterir. Friglerin tapates adı verilen kilim dokumaları Anadolu halıcılığına temeldir. Frigler fibula adı verilen ilk çengelli iğneleri de yapmışlardır.

LİDYA SANATI (MÖ 687-MÖ 546)

Manisa, Denizli, İzmir başta olmak üzere Ege bölgesi üzerinde kurulmuştur. Başkenti Sardes (Salihli) dir. Lidya tümülüsleriyle ünlüdür. Lidya bölgesi çok önemli bir ticaret yolunun başlangıcıdır.

Küçük Sanat Eserleri

Lidyalıların küçük fildişi heykelcikleri ve seramikleri önemlidir. Parayı ilk icat eden ve kullanan toplumdur. İlk paraya elektron adı verilir.

URARTU SANATI (MÖ 900 – MÖ 600)

Doğu Anadolu’da hüküm sürmüş bir uygarlıktır. Tuşpa (Van) başkentidir.

Mimari

Urartu mimarisi anıtsaldır, gelişmiş bir mimaridir. Saraylarında apadana adı verilen çok sütunlu salonları bulunur. Çavuştepe Kalesi, Urartu mimarisinin en önemli örneklerinden biridir. Urartu tapınaklarının en önemlisi Patnos-Aznavurtepe Tapınağı’dır.

Küçük Sanat Eserleri

Kaya kabartmaları, duvar freskleri, mühür, tunçtan yapılan madeni eşya ve kazanlar geniş yer kaplar.

MEZOPOTAMYA

Güneydoğu Anadolu bölgesinden başlayarak Basra Körfezi’ne kadar uzanan Dicle ve Fırat Nehirleri arasında kalan bölgeye denir.

SÜMERLER
Sümer Mimarisi

Sümerler Asya kökenli bir kavimdir. Tarımı geliştirmişler ve madenleri işlemişlerdir. Büyük şehirleri vardır. Ayrıca çivi yazısını da bulmuşlardır. Sümer tapınaklarına ziggurat adı verilir. Ziggurat; üst üste oturmuş taraçalardan oluşan kule tapınaklardır. Mezar yapımı fazla önemsenmemiştir. Kral mezarları bile dikdörtgen odalar ve bu odalara giden geçitlerden oluşur.

Heykel ve Kabartma Sanatı

Heykeller hareketsizdir. Tanrıların, kralların ve önemli devlet adamlarının heykelleri yapılmıştır. En önemli kabartmalardan biri Akbabalar Steli’dir.

Küçük El Sanatları

Mühürlere çok sık rastlanır. Ayrıca altın, gümüş, bakır eserler; müzik aletleri, miğferler, silahlar önemli parçalardır.

MISIR SANATI

Mısır’da Tarih öncesi çağlardan başlayarak Nil Vadisi’nde gelişen bazı kültürler vardır.

MİMARİ

Mısır mimarisinde ayakta kalabilen yapıların büyük kısmı dini yapılardır. Mısırlılar öldükten sonra dirilişe ve asıl yaşamın ölümden sonra başladığına inandıkları için cesetlerini iyi korumuşlar, tapınak ve mezarlarını taştan ve sağlam yapmışlardır.

Tapınaklar: İlk tapınaklar güneş tanrısı Ra için yapılmıştır. İmparatorluğun güçlenmesiyle, kayalıklar oyularak büyük tapınaklar inşa edilmiştir.

Mezarlar: Mısır’da ilk mezarlar çukur şeklindedir. Daha sonra mastaba adı verilen tek bir basamaktan oluşan mezarlar yapılmıştır. Mastabalardan sonra piramitler mezar anıtı olarak karşımıza çıkar. Dünyanın 7 harikasından biri olarak nitelenen Gize’ deki Keops, Kefren ve Mikerinos Piramitleri ise dünya sanatı ve tarihi açısından çok önemlidir.

Saraylar: Mısır saraylarının çoğunluğu günümüze gelememiştir.

Heykel ve Resim Sanatı

Mısır heykelleri taş, ahşap, kemik ve madenden yapılmıştır. Genellikle firavun ve ailesine ait kişilerle, yüksek sosyal sınıftan insanların heykelleri yapılmıştır.

Frontal Duruş

Mısır heykel sanatında, ağırlığın iki ayağa eşit olarak dağıldığı dik duruşa denir.

Resim Sanatı

Tapınakların koridorlarında, tapınma odalarında, piramitlerin mezar odalarında duvar freskleri bulunur. Bu fresklerde konular çoğunlukla firavun ve ailesinin yaşantısıdır. Mısır resimlerinde görülen bir özellik vardır ki baş ve ayak profilden (yandan), vücut ise cepheden gösterilir.

Papirüs

Eski çağlarda otsu bir bitkinin gövdesinden hazırlanan yazı kâğıdıdır.

YUNAN SANATI

Batı Anadolu’da kurulan ve polis olarak da adlandırılan şehir devletlerinin yarattığı kültür Yunan sanatına öncülük etmiştir.

Mimarlık

Yunan sanatının en önemli yapı tipi tapınaklardır. Eski Yunan’ da şehirlerin etrafı surlarla çevrilidir. Genellikle arka planda akropol adı verilen yüksek bir tepe ve tepede tapınak yer alır. Yunan mimarisinin en önemli yapı tiplerinden biri tiyatrodur. İzmir Selçuk’ta bulunan Efes Antik Tiyatrosu önemli bir örnektir. Eski Yunan’da şehirlerin merkezlerinde yer alan pazar yeri agoralardır. Şehir meclisi binası ise Bleuoterion’dur. Gençler Gymnasium’da spor yapar ve eğitim görürler.

Heykel ve Kabartma

Eski Yunan’da heykeller başlangıçta kemik, kil, fildişi ve tunç gibi malzemelerden daha sonra da mermerden yapılmıştır. İnsan vücudu gerçek anatomiye göre yapılmıştır.

ROMA SANATI

Bugünkü İtalya’nın kuzeyinde Latium bölgesinde birkaç köyden oluşarak kurulan eski Roma, daha sonra bütün Akdeniz ülkelerine hâkim olan bir İlk Çağ devleti ve imparatorluk hâline gelmiştir. Romalılar tarihte pek çok ülkenin dilini, edebiyatını, yasalarını, yönetim biçimini ve mimarlığını etkilemiştir. Romalılar kendileri gittikleri bölgeleri kültürel olarak etkilemişler ancak kendileri de fethettikleri Avrupa, Afrika, Asya kıtalarındaki kültürlerden etkilenmişlerdir.

Mimarlık

Roma sanatında en başarılı alan mimarlıktır. Bunda kireç harcının kullanılmasının etkisi büyüktür.

Yapı çeşitleri şöyle sıralanabilir:

Tapınaklar

İlk kez yuvarlak planlı tapınaklar yapılmıştır. Roma şehrindeki Pantheon en önemli örnektir.

Tiyatrolar

Roma tiyatroları çoğunlukla sütun ve kemerler üzerine inşa edilmiştir. Anadolu’ da Roma tiyatrolarına verebilecek çok güzel örnekler vardır ki Antalya Aspendos Tiyatrosudur.

Amfitiyatrolar

Gladyatör ve vahşi hayvan mücadelelerinin yapıldığı Roma mimarisine özgü yapılardır. Roma’ daki Coloseum dünyaca ünlüdür

Forumlar

Roma İmparatorluğu’nda halkın toplandığı, çeşitli sorunların görüşüldüğü açık meydanlardır.

Bazilikalar

Genellikle içinde mahkemelerin ve resmî ofislerin bulunduğu, halkın alışveriş yaptığı yapılardır.

Hamamlar

Roma hamamları inşaat tekniği açısından çok önemlidir. Suyun uzaklardan getirilebilmesi için su kemerleri, biriktirilebilmesi için sarnıçlar da yapılmıştır.

Su kemerleri

Roma’da su çok önemlidir. Bu nedenle su kemerleri önemli yapılardır.

Heykel ve Kabartma Sanatı: Romalılar, Yunan heykellerinin kopyalarını yapmışlardır. Bunlar başarılı kopyalardır ve bahçeleri, meydanları süslemek amacıyla yapılmışlardır.

BİZANS UYGARLIĞI VE SANATI

Mimari

Bizans dini mimarisi dendiği zaman yapı zenginliğinin çok olduğunu görürüz ancak İstanbul’ daki Ayasofya Camii ayrı bir öneme sahiptir.

Ayasofya

Dünya mimarlık tarihinin ayakta kalmış en önemli anıtları arasında yer alır. Doğu Roma İmparatorluğu’nun İstanbul’ da yaptığı en büyük kilisedir ve aynı yerde üç kez inşa edilmiştir. Fatih Sultan Mehmet’ in İstanbul’u fethiyle camiye çevrilmiş.

Obelisk

Dikilitaş anlamına gelir.

Küçük El Sanatları

Altın taç, altın ve gümüş sürahiler, kadehler, fildişi kabartmalar, Bizans el yazmaları ve kumaşları küçük sanat eserleri arasında sayılabilir.

unite-2Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 3) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2ÜNİTE 4