Seçmeli Sanat Tarihi 2 ders notları

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 1

ORTA ASYA TÜRK SANATI

ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİNİN SANATI

Orta Asya; Türklerin ana yurdudur. Doğu’da Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, kuzeyde Sibirya, güneyde Hindikuş ve Karanlık Dağları’yla çevrili bölgedir. Göçebe olarak yaşayan eski Türklerde at, hayatın önemli bir parçasıydı. Türkler yazın yaylak kışın kışlakta yaşardı. Eski Türk Medeniyeti Atlı Bozkır Kültür ve Medeniyeti olarak nitelenir.

HUN SANATI

Hunlar, Orta Asya’da kurulan, tarihteki ilk Türk devletidir. Hun sanatına ait eserlere kurganlarda yapılan kazılarda rastlanmıştır.

Mimari

Sibirya’da, Altay Dağları eteklerinde Pazırık adı verilen bölgede yapılan kazılarda, çok sayıda kurgan ortaya çıkarılmıştır.

KURGAN

Kütüklerden, ahşap yığma tekniği ile yapılmış bir mezar odasını gizleyen toprak yığını. Anadolu’daki Tümülüslere büyük benzerlik gösterir. Kurganlarda maden, ahşap ve el dokuması pek çok eser ele geçirilmiştir.

Küçük El Sanatları

Hun el sanatlarına ait örnekler Altay Dağları eteklerindeki kurganlarda yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Ağaç, kemik, taş, deri, keçe ve dokuma üzerine çeşitli figürler işlemişlerdir. Bu figürlerin başlıcaları; geyik, kartal, dağ keçisi, aslan ve grifondur.

GRİFON

Kartal başlı, aslan gövdeli mitolojik yaratıktır.

APLİKE

Kumaş veya deriden kesilen şekillerin, başka bir kumaş, deri, keçe üzerine yapıştırılması ile oluşan süslemedir.

Kurganlarda bulunan en önemli eser Pazarlık’ta 5. Kurgan’da bulunan bir halı parçasıdır. Bu halı dünyanın en eski halısıdır.

KÖK TÜRK SANATI

Tarihte Türk adıyla bilinen ilk devlet Kök Türk Devleti’dir. Göktanrı’ya inanan Kök Türkler, göçebe yaşadıkları için mimari eserleri yoktur. Kök Türkler’ de heykelcilik gelişmiştir. Özellikle balbal adı verilen; Balbal soylu kişilerin ve hükümdarların mezarlarının yanına dikilen insan figürü şeklindeki taş heykeller çok önemlidir.

Heykel Sanatı

Türk heykel sanatının en önemli örneklerine Orhun Vadisi’nde yapılan kazı ve araştırmalarda rastlanmıştır.

Orhun Anıtları

Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin ve Türk tarihiyle ilgili ilk yazıtlar olup Kök Türk alfabesiyle yazılmıştır. Danimarkalı bilim adamı Wilhelm Thomsen bu metinleri 1893 yılında çözmeyi başarmıştır. Orhun Anıtları; Vezir Tonyukuk, Kültigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir.

Tonyukuk Anıtı

Bilge Kağan’ın ünlü veziri Tonyukuk, anıttaki yazıtları kendi ağzından yazdırmıştır. Çin ile yapılan savaş ve ünlü vezirin yaşam öyküsü anlatılmıştır.

Kül Tigin Anıtı

Anıt, büyük bir kaplumbağa heykelinin üzerine oturtulmuştur. Bilge Kağan bu anıtı ordularının komutanı olan ağabeyi Kül Tigin adına diktirmiştir.

Bilge Kağan Anıtı

Bilge Kağan’ın ölümünden sonra, onun anısına dikilmiştir. Bilge Kağan’ın yer aldığı dönemin olayları, katıldığı savaşlar Çince ve Türkçe anlatılmıştır.

UYGUR SANATI

Uygurlar, Gök Tanrı dininden sonra, Budizm ve Mani dinini benimsemişlerdir. Uygurlar kâğıtlarını kendileri yapıyor ve kamış kalem kullanıyorlardı. . Geliştirdikleri edebiyat; ilahiler, vaazlar ve efsaneler bakımından çok zengindir. Sekiz Yükmek Uygur edebiyatının çok önemli bir öykü örneğidir. Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk toplumu olarak bilinmektedir. Bu da o zamana kadar olmayan mimarinin ve tarımın gelişmesinde büyük bir etkendir.

Mimari

Ordu-Balık, Turfan, Bezeklik ve Hoça’da yapılan kazılarda, etrafı surlarla çevrilmiş kentler ve kaleler ortaya çıkarılmıştır. Bu kentler kanalizasyon sistemiyle donatılmış ve toprak arklarla da sulanmıştır. Kare yapıların üzerleri kubbeyle örtüldüğü zaman, köşelerde kalan boşluklar Türk Üçgeni adı verilen mimari elemanla kapatılmıştır ki bu uygulama ilk kez Uygur mimarisinde görülür.

Heykel

Uygur heykellerinin başlangıcı, Göktürklerdeki balballara dayanmaktadır. Taş, alçı, ahşap ve bronz türü malzemelerden yapılmış bu heykellerde Uygurlar zaman içinde tüm etkilerden kurtulup kendi özgün heykellerini yaratmışlardır.

Resim

Eski Türk resim sanatı dendiği zaman ilk akla gelen Uygur sanatçılarıdır. Eski Türk resminin en eski örnekleri, Uygur kentlerinde bulunan Budist ve Maniheist duvar resimleri ve minyatürleridir.

Tezhip

Kitap kenarlarını altın yaldızla süsleme sanatıdır.

ORTA ASYA TÜRK ÇADIR SANATI

Çadır, göçebe yaşayan Türkler için çok önemlidir. Orta Asya’da taşınabilir bir konut özelliği olan çadırların yapımında ağaç çubuklar, keçe ve ip kullanmışlardır. Çadırın kubbesinin ortası havalandırma ve ışık için açıktır.

TÜRBE

Üzeri kubbe ile örtülü mezar yapılarıdır.

KÜMBET

Üzeri konik veya piramit çatıyla örtülü mezar yapılarıdır.

Sonraki Ünite
Bu ders notu faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

2 kişi oy kullandı
ÜNİTE 2ÜNİTE 3