Siyer 2 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

RİSALETİN MEDİNE DÖNEMİ

Medine’de İslam Toplumunun Oluşumu

Hz. Peygamber tarafından siyasal, sosyal ve kültürel açıdan merkez hâline getirilecek olan Medine’de bir devlet olmaya yönelik çalışmalara hicretle beraber başlanmıştır. Şehirde yaşayan Yahudilerle imzalanan sözleşme ile bir arada yaşamanın kuralları belirlenmiş, bir anlamda devletin anayasası oluşturulmuştur. Ayrıca gelen vahiylerle İslam’ın emir ve yasakları aşama aşama tamamlanmaya devam etmiştir.

Mescid-i Nebi’nin İnşası

Hz. Muhammed vakit geçirmeden Müslümanların yeni yurdunda mescit inşa etmek için hazırlıklara başladı. Temeline ilk taşı bizzat kendisi koyduğu gibi inşaat tamamlanıncaya kadar, yaklaşık yedi ay, ashabıyla beraber çalıştı. Son derece sade bir yapı olan mescidin kıblesi Kudüs’e doğruydu. Mescidin bitişiğine Hz. Peygamber ve ailesi için odalar inşa edildi. Yapımı esnasında ensar ve muhaciri kaynaştıran Mescid-i Nebi yalnızca ibadet mekânı olarak kalmamış, din ve devlet işlerinin yürütüldüğü bir merkez olmuştur.

Ashab-ı Suffe

Suffe gölgelik anlamına gelir. Mescid-i Nebi inşa edilirken arka tarafına eklenen gölgelik, barınma ihtiyacı olan sahabiler için yapılmıştı. Burada kalan topluluk içinde yoksul ve kimsesiz olanlarla bekar sahabiler bulunuyordu. Ashab-ı suffenin en önemli özelliği vakitlerinin neredeyse tamamını Hz. Peygamber’i dinlemeye ve ilme ayırmış olmalarıdır.

Muhacir-Ensar Kardeşliği

Hz. Peygamber’in hicretin ilk yılında Medine’de attığı adımlardan biri ensar ile muhacir arasında kardeşlik bağı tesis etmesidir. Ensarın arazileri yarı yarıya paylaşma teklifinin muhacirler tarafından kabul edilmeyerek bakımını üstlenmek şartıyla mahsullerin paylaşılmasına karar verilmesi muhacirlerin durumu suistimal etmediklerini göstermesi bakımından önemlidir.

Medine Sözleşmesi

Hz. Peygamber, şehrin diğer sakinleri ile de bir sözleşme imzalayarak İslam devletinin temellerini atmıştır. Bu metin İslam devletinin ilk anayasası kabul edilir. Şehirde yaşayan bütün grupları Medine vatandaşı olma paydasında birleştiren bu sözleşme ile Medine halkının hak ve görevleri ortaya konulmuştur.

Namaza Davet: Ezan

Medine’de sayıları artan Müslümanların namaz vakitlerinde mescitte bir arada hazır bulunmaları her zaman mümkün olmuyordu. Bu problemi ortadan kaldırmak için namaza çağrı niteliği taşıyan bir yöntem arandı. Bu istişarenin yapıldığı sıralarda rüyalarında ezan-ı Muhammedî’yi gören Abdullah b. Zeyd ve Hz. Ömer bunu Hz. Peygamber’e haber vermişlerdir. Bunun sadık bir rüya olduğunu bildiren Peygamberimiz ezanın sözlerinin Bilal-i Habeşi’ye öğretilmesini istemiştir. Yüksek bir yere çıkarak ilk ezanı okuyan Bilal Hz. Peygamber’in ilk müezzini olmuştur.

Medine Pazarının Kurulması

Müslümanların ticari faaliyetlerini yürütecekleri kendilerine ait bir pazar yeri belirlendi. Esnafın burada sabit yerler edinmesini yasaklayarak herkese tezgâh kurma imkanı verildi. İslami hükümlerin uygulandığı pazarı denetlemek için görevliler tayin etti. Ticaret konusunda tecrübeli olan Mekkeli Müslümanların da etkisiyle pazar kısa sürede şehrin ekonomik hayatında önemli bir yer edindi.

Kıblenin Değişmesi

Resul-i Ekrem Medine’ye Hicret edince kıble olarak Mescid’i Aksa’ya doğru yönelmesi emredilmişti. Daha sonra gelen emirle Kıble Kabe’ye doğru çevrilmiştir.

Seriyye ve Gazveler

Müşrikler amaçlarına ulaşamayınca şehirdeki münafıkların lideri durumunda olan Abdullah b. Übey b. Selül ve Medineli müşriklere Peygamber Efendimizi öldürmeleri veya Medine’den sürüp çıkarmaları için mektup gönderdiler. Mektup ellerine ulaşınca Medineli putperestler Abdullah b. Übey liderliğinde Hz. Peygamber ile savaşmak üzere bir araya geldiler. Peygamberimizin konuşması üzerine bu isteklerinden vazgeçtiler. Hz. Peygamber müşriklerin devam eden bu tahrikleri karşısında zaman zaman seferler düzenledi. Resulullah’ın ordunun başında yer aldığı seferlerine gazve, katılmadıklarına ise seriyye adı verilmiştir.

Savaşa İzin Verilmesi

Mekkeli müşrikler, Müslümanlarla olan sorunlarını tamamen sona erdirmek için onları ortadan kaldırmaya karar vermişti. Nihayet hicretin ikinci yılında Müslümanlara müşriklerin zulümlerine karşı kendilerini korumaları için savaş izni verildi. Resulullah ticaret güzergâhını kontrol altında tutarak Mekke’yi ekonomik olarak zayıflatmayı da amaçlıyordu.

Bedir Gazvesi

Hicretten sonra Mekkeli müşriklerle Müslümanların ilk ciddi karşılaşması Bedir Gazvesi oldu. Hz. Peygamber’in yaptığı istişarede ise önce muhacirler söz aldı. Ashabın bu kararlı tutumu üzerine Müslüman birlikler Bedir’e doğru yola çıktı. Müşriklerden önce gelen Müslüman ordusu, sahabeden Hubab b. Münzir’in tavsiyesiyle yüksekçe yerlere çekilip su tedarik ettikten sonra kuyuları kapattı. Bedir Savaşı aynı aileden insanların karşı karşıya geldiği, iman ile küfrün mücadelesine sahne olan çetin bir sınavdı. Hz. Peygamber, savaşı önlemek adına Hz. Ömer’i elçi göndererek barış teklifinde bulunmasına rağmen Ebu Cehil kibrinin tuzağına düşerek bu teklifi reddetti.

Uhud Gazvesi

Yaşadıkları mağlubiyetin intikamını almak ve kaybolan itibarlarını kazanmak isteyen müşrikler, Ebu Süfyan’ın Mekke’ye getirmeyi başardığı kervanın gelirini yeni bir savaş için kullanmaya karar verdi. Mekkeli müşriklerden kurulu üç bin kişilik donanımlı bir ordu kurdular. Peygamberimizin amcası Abbas, Gıfar kabilesi aracılığıyla Mekke müşriklerinin savaş hazırlığı içinde olduğunu Medine’ye bildirdi. Resulullah sahabiler ile yaptığı istişare toplantısında Medine’de kalınarak şehrin savunulması teklifinde bulundu. Ancak Bedir savaşına katılamayan gençler ile bazı sahabilerin meydan savaşında ısrarcı olmaları üzerine bu yönde bir karar alındı. Resulullah, üç bin kişinin hazır bulunduğu müşrik ordusunun karşısına yedi yüz kişilik ordusuyla çıkmaya hazırlanıyordu. Peygamber Efendimiz, ordusuna cihadın önemi hakkında yaptığı konuşmasında sabırlı olmaları durumunda Allah’ın kendilerine zafer vereceğini söyledi. Savaş iki tarafın bir üstünlüğü olmadan sona erdi.

Reci ve Bi’r-i Maune

Adel ve Kare kabileleri akrabaları olan Lihyanoğullarının teşvikiyle bir plan yaptılar. Müslümanlığı kabul ettiklerini söyleyerek Hz. Muhammet’i kendilerine hoca olarak istediler. Amaçları onu Mekkelilere satmaktı. İslam’ı öğrenme talepleri üzerine Suffe’de yetişmiş on kişilik değerli bir heyeti öğretmen olarak onlarla gönderdi. Mekke yolunda bulunan Reci suyu yakınlarında konakladıkları sırada heyet Lihyanoğullarına mensup yüz kişi tarafından pusuya düşürüldü. ynı ayda ikinci bir elim olay daha yaşandı. Ebu Bera isminde bir kabile reisi Hz. Peygamber’i ziyaret ettiğinde İslam’a davetini kabul etmemekle beraber ilgi duyduğu bu din hakkında kabilesine de bilgi verilmesini talep etti. a Hz. Peygamber’in davet mektubu Ebu Bera’nın yeğeni Âmir b. Tufeyl’e götürüldü. İbn Tufeyl mektubu okumadığı gibi elçiyi de şehit etti. Resulullah Reci ve Bi’r-i Maune ile ilgili acı haberleri aynı gece aldı ve son derece üzüldü. Öyle ki kırk gün kadar sabah namazında şehit edilen sahabelere dua, onları şehit edenlere ise beddua etti.

Hendek Gazvesi

Müşrikler, Müslümanların bölgedeki askeri varlığı nedeniyle öteden beri sürdürdükleri kervan ticaretini artık yerine getiremez oldu. Bu sebeplerle Müslümanları tamamen ortadan kaldırmayı düşünen Mekkeliler yeni bir saldırı hazırlığı içine girdiler. Hz. Peygamber müşriklerin büyük bir orduyla Medine’ye doğru yaklaşmakta olduğunu haber alınca düşmana karşı izlenecek savaş stratejisi hakkında sahabileri ile istişarede bulundu. Selman-ı Fârisî, hendekler kazarak şehri düşman saldırılarından korumayı önerdi. Kabul gören bu taktik daha önce Araplar tarafından ne görülmüş ne de uygulanmıştı. Genişliği yer yer 9 metreyi bulan hendek, müşrikler Medine’ye ulaşmadan tamamlandı. Savaşın başlarında hendekler sebebiyle ciddi bir çarpışma meydana gelmedi. Kureyza Yahudileri, Müslümanlarla yaptıkları sözleşmeyi bozarak müşriklerle gizlice anlaştılar. i. Bunun üzerine Hz. Peygamber bir grup Müslüman’ı Kureyzalıların kalelerine göndererek onlara gözdağı verilmesini istedi. Kureyza Yahudileri savaş boyunca kalelerinden çıkmaya cesaret edemediler. Hendek Gazvesi’nde altı Müslüman şehit olurken sekiz müşrik öldürüldü. Kureyş ve müttefikleri, İslam’ı ortadan kaldırmaya yönelik bu son teşebbüslerin de istediklerini elde edemeyip prestijlerini büyük ölçüde yitirdiler.

Hudeybiye Antlaşması

Medine’de geçen altı yıl içerisinde müşriklerle yapılan mücadelelerden başarı ile çıkılmış ve Medine’nin iç güvenliği sağlanmıştı. Allah Resulü Müslümanların lehine gerçekleşen bu ortamdan istifade etmek için haram aylardan olan Zilkade ayında Mekke’yi ziyaret etmeye niyet etti. Kâbe’yi ziyaret maksadıyla yola çıktıklarının bir göstergesi olarak ashâbına yolcu kılıcından başka bir silah almamalarını emretti. Hz. Peygamber, silahsız bir şekilde bin dört yüz sahabiyle Mekke’ye doğru yola çıktı. Müslümanlarla Mekkeliler arasındaki sorunu çözmek için elçiler gidip gelmeye başladı. Allah Resulü ve ashabı Hudeybiye’den ayrıldığında bir tarafta Mekkelilerle barış yapmanın sevincini, diğer tarafta umre yapamadan dönmenin ve Ebu Cendel’i müşriklere iade etmenin üzüntüsünü yaşıyorlardı. Hudeybiye Antlaşması ile müşrikler İslam devletini resmen tanımış oluyorlardı. Barış ortamı sayesinde Halid b. Velid ve Amr b. As gibi müşriklerin ileri gelenleri başta olmak üzere pek çok kişi İslam’a girmiştir.

Mekke’nin Fethi

Hudeybiye Antlaşması’na göre Arap kabileleri istedikleri tarafla ittifak yapabileceklerdi. Hudeybiye Antlaşması daha ikinci yılı dolmadan Kureyşliler tarafından bozulmuş ve Mekke’nin Fethi’ne zemin hazırlamıştı. Hz. Peygamber büyük bir gizlilikle sefer hazırlıklarını başlatarak ittifak kurduğu kabilelere haber gönderip sefer için hazırlanmalarını istedi. Ramazan ayında on bin kişilik bir ordu ile Medine’den çıkan Allah Resulü on bin kişilik bir ordu ile Mekke yakınlarındaki Merrü’z-zahran’da karargâh kurdu. Halid b. Velid’in Mekke’ye girdiği yerde olan küçük bir çatışma dışında İslam ordusu hiçbir mukavemetle karşılaşmadan şehre girdi. Kan dökülmeden Mekke’yi fethetmek Allah Resulü’nü oldukça memnun etmişti. Hz. Peygamber, sekiz yıl önce gizlice ayrılmak zorunda kaldığı Mekke’ye büyük bir ihtişamla girerken Fetih suresini okuyordu.

Huneyn Gazvesi

Taif çevresinde yaşayan Hevazin ve Sakif kabileleri, Mekke’nin fethiyle Hz. Muhammed’in üzerlerine gelmesine fırsat vermeden Müslümanlara ani bir saldırı düzenlemeye karar verdiler. Civardaki bazı kabilelerin de katılmasıyla Malik b. Avf komutasında yirmi bin kişilik bir ordu hazırladırlar. Allah Resulü, Hevazin ve Sakiflilerin büyük bir ordu topladıklarını haber alınca, hicretin sekizinci yılında on iki bin kişilik ordusuyla Mekke’den düşmanın toplandığı mevkiye doğru hareket etti. Ayrıca Kureyş’in ileri gelenlerinden seksen kadar müşrik de hangi tarafın galip geleceğini bizzat görmek ve elde edilen ganimetten istifade amacıyla orduya katılmıştı. İslam ordusunun beklenmedik bir bozgunla karşı karşıya kalması anında Kureyşlilerin henüz Müslüman olmayanlarından bazıları Hz. Peygamber’i öldürmeyi bile düşünmüştü. Hz. Peygamber’in çabaları ile toparlanıp düşmana karşılık veren İslam ordusu, düşmanı bozguna uğrattı. Müslümanlar Huneyn savaşında çok sayıda esir ve ganimet elde etmişlerdi. Hz. Peygamber ganimetlerin beşte birini Beytülmal’e ayırarak geri kalanını savaşa katılanlar arasında paylaştırdı.

Nifak ve Münafıklar

Hz. Peygamber’in İslam davetinde Medine’de karşılaştığı en büyük problemlerden birisi münafıkların sebep olduğu nifak hareketleridir. Kur’an-ı Kerim’de münafık kelimesi iki farklı tipteki insan için kullanılır. İlki; halis münafıklar olup bunlar, aslında inanmadıkları hâlde Allah’a ve ahiret gününe iman ettik, derler. İkincisi; zihin karışıklığı veya irade zayıflığı yüzünden imanla küfür arasında gidip gelen, şüphe içinde bocalayan, imandan çok küfre yakın olan insanlardır. Münafıklar Hz. Peygamber’i zemmeden ve şahsiyetini zedeleyen ifadeler kullanıyor, durum Resul-i Ekrem’e intikal ettiğinde de bir şey söylemediklerini savunarak iddiaları yalanlıyorlardı. Hz. Peygamber, münafıklara karşı uyguladığı mücadele metoduyla nifak hareketlerini kökünden kurutmaya çalışmış sonunda sayılarını ve etkilerini çok aza indirmiştir. Hz. Peygamber münafıkların önemli konumlarda bulunmasına da müsaade etmemiştir. Münafıklar iman etmiş göründüklerinden Müslümanların sahip olduğu tüm haklardan yararlanmışlardır.

Diğer Din Mensuplarıyla Münasebetler

Mekke Dönemi’nde Hz. Peygamber’in İslam davetinin ilk muhatapları putperest inanca sahip müşriklerdi. Medine’ye hicretten sonra Hz. Muhammed müşrik Araplar dışında farklı inanç gruplarıyla karşı karşıya geldi. Daha sonra gelişen hadiselerle birlikte İslam’ın bölgedeki siyasi gücünün artmasına bağlı olarak Hıristiyanlarla da temasa geçilmiş oldu.

İslam’a Davet Mektupları

Hz. Peygamber Hudeybiye Antlaşması’yla ortaya çıkan barış ortamını değerlendirerek yakından uzağa tüm muhataplarına hicretin yedinci yılında İslam’a davet mektupları göndermeye başladı. Arap Yarımadası’nın çeşitli bölgelerindeki kabile reislerine ve nüfuzlu kişilere yüzden fazla elçiyi davet mektuplarıyla birlikte gönderdi. Resulullah davet mektuplarını götürecek olan elçilerin de gidecekleri bölgeleri tanıyan, dillerini bilen, fiziki ve ahlaki güzelliklere sahip, hitabet ve temsil yeteneği bulunan kişiler olmasına özen gösterdi.

Heyetlerle Görüşmeler

Mekke’nin Müslümanlar tarafından fethedilmesi sonucu Kureyş’in itaat altına alınması, onun ardından güçlü bir kabile olan Hevazin’in İslam’ı kabul etmesi, Medine’de bulunan Yahudilerin şehirden uzaklaştırılması ve Hayber’in fethedilmesi sonucu Yahudilerin etkisiz hâle getirilmesi gibi hadiseler Müslümanları Arap Yarımadası’nın en büyük gücü, Medine’yi de Hicaz’ın yeni siyasi merkezi haline getirdi. Bu sebeple yarımadanın çeşitli bölgelerinde yaşayan Arap kabileleri, Hz. Peygamberi tanımak, yeni dini öğrenmek maksadıyla Medine’ye heyetler göndermeye başladılar.

Veda Haccı ve Veda Hutbesi

Hicretin dokuzuncu yılında Al-i İmran suresinin doksan yedinci ayetinin nazil olmasıyla birlikte hac Müslümanlara farz kılınmış oldu. . Bunun üzerine Allah Resulü, Hz. Ebu Bekir’i hac emiri olarak Mekke’ye gönderdi. Hz. Peygamber, müşriklere ültimatom verilen bu hac mevsiminden bir yıl sonra bizzat kendisi hac niyetiyle yola çıkacağını Müslümanlara duyurarak onlardan da hazırlık yapmalarını istedi. Hz. Muhammed ile haccetmek isteyenler Medine’de toplandılar. Hz. Peygamber, Veda Haccı esnasında Arafat, Mina ve Akabe gibi yerlerde farklı zamanlarda Müslümanlara kısa ve veciz bir üslup ile hitap etmiş Rebia b. Ümeyye gibi gür sesli münadiler ile cümlelerini daha uzaktakiler için tekrar ettirmiştir.

Peygamberimizin Vefat

Veda Haccı dönüşünden sonra hicretin onuncu yılında Hz. Peygamber’in sağlığı bozulmaya başladı. Ashabıyla yapmış olduğu vedalaşmayı ahirete göçmüş olanlarla da gerçekleştirmek isteyen Allah Resulü Uhud ve Baki kabristanlarını ziyaret ederek onlar için mağfirette bulundu. Kendisini iyi hissettiği bir gün mescide gittiğinde onu görenler sevinçten neredeyse namazlarını bozacaktı. Hz. Ebu Bekir, Allah Resulü’nün(s.a.v.) hastalığının hafiflediğini görünce kendisinden izin alarak evine gitti. Ancak sonrasında Hz. Peygamber’in durumu ağırlaştı. 632 yılında bakışları semada “En yüce dosta!” diyerek hastalığının on üçüncü gününde Rabbine kavuştu. Vefat ettiğinde altmış üç yaşındaydı. Hz. Peygamber’in vefatı Müslümanları derinden üzdü ve sarstı. Hz. Peygamber’in cenazesini Hz. Ali yıkadı. İslam dininin mübelliği Hz. Peygamber, her insan gibi yaşamış, risalet görevini en güzel şekilde yerine getirdikten sonra da ölümle birlikte Rabbine kavuşmuştur.

Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1