Tarih 2 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

İSLAM MEDENİYETİNİN DOĞUŞU

İSLAMİYET'İN DOĞDUĞU DÖNEMDE

Son peygamber Hz. Muhammet Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının yakınlaştığı Arap Yarımadası icaz bölgesinde yer alan Mekke’de 571 yılında doğdu. Bu dönemde bölgede Bizans ve Sasaniler iki büyük güçtü. Arap yarımadası çölle kaplı olduğu için bu devletler tarafından işgal edilmemiştir. O dönemde Ortodoks olan Bizanslar Balkanlar, Anadolu ve Ortadoğu’ya hakim olmuştur. Afrika’da ise Etiyopya ve Somali topraklarında ise Habeş Krallığı bulunuyordu. Orta Asya’da ise Göktürk Devleti hakimiyet sürdürüyordu.

İslamiyet’in Gelişi ve Yayıldığı Dönemlerdeki Siyasi ve Sosyal Gelişmeler
  • Muhammet’in peygamber oluşu 610
  • Müslümanların Habeşistan’a hicreti 615
  • Müslümanların Medine’ye hicreti 622
  • Medine Sözleşmesi 622
  • Bedir Savaşı 624
  • Uhud Savaşı 625
  • Hendek Savaşı 627
  • Hudeybiye Savaşı 628
  • Hayber’in Fethi 629
  • Mute Seferi 629
  • Mekke Fethi 630
  • Huneyn Seferi 630
  • Taif Seferi 630
  • Tebük Seferi 631
  • Veda Haccı ve Hz.Muhammed’in Vefatı 632
İslam Öncesi Arap Yarımadası (Siyasi Durum ve Toplumsal Yapı)

İslamiyet’ten önce Araplar çöl koşullarında göçebe bir yaşam sürüyordu. Şehirler az nüfusluydu ve hürler, mevaliler ve kölelerden oluşan üç toplumsal sınıf vardı. Hürler her türlü hakka sahipken, köleler alınıp satılıyordu. Bu dönemde Araplar arasında evlat edinme yaygındı. Evlatlık çocuk miras hakkında faydalanabiliyordu. Erkekler arasında çok eşlilik vardı ve kolay boşanılıyordu. Kadın çocuğu olmadan aileye kabul edilmiyordu. Kadınlar mirastan pay alamıyordu. Kabileler arasında kan davası ve çatışmalar yaygındı. Haram aylarında ise kabileler savaş yapmıyordu.

İSLAMİYET YAYILIYOR

Hz. Muhammed Dönemi (571-632)

Bu dönemde İslam’a inananlar büyük sıkıntılar çekmiştir. İslam dini putlara tapma ve falcılık gibi birçok Arap kültürünü yasaklıyordu. Bu yüzden Mekkeli müşrikler bu köklü değişiklikleri göze alamadılar. Daha sonra da baskı ve şiddet uyguladılar. İlk olarak Müslümanlar Habeşistan’a hicret etti. Daha sonra öldürüleceğine dair haber alan Hz. Muhammet Medine’ye hicret etmiştir.

Bedir Savaşı (624)

Mekkeli müşrikler Medine’ye hicret eden Müslümanların mallarının olduğu kervanı Şam’a gönderdi. Böylece Müslümanlar kervanın yolunu kestiler. Burada yaşanan savaşta Müslümanlar kazandı. Esir alınanlar okuma yazma öğretme ve fidye karşılığında serbest bırakıldı.

Uhud Savaşı (625)

Bedir Savaşı intikamı için yeni bir savaş oldu. Hz. Muhammed’in tavsiyelerine uymayan Müslümanlar yenilmiştir. Ancak Mekkeliler geri dönmüştür.

Hendek Savaşı (627)

Mekkeli müşrikler Müslümanları yok etmek için harekete geçti. İranlı sahabe Selman Farasi önerisiyle Medine etrafına derin hendekler kazıldı. Böylece Müslümanlar savaşı kazandı.

Hudeybiye Antlaşması (628)

Medine’ye hicret eden Müslümanlar, Mekke hasretini gidermek ve Kabe’yi tavaf etmek istemiştir. Peygamberimizin onayı ile yola çıkarak Hudeybiye’de bir anlaşma imzalanmıştır. Anlaşmaya göre Müslümanlar Mekke’ye o yıl giremedi. Bu anlaşmayla Kureyş ittifakı dağıldı. Müşriklerin önde gelenler Müslüman oldu. Müslümanların varlığını Mekke resmi olarak tanıdı.

Hayber’in Fethi (629)

Mekkeli müşriklerle iş birliği yapan Yahudiler Şam ticaret yolunu tehdit ediyordu. Bunun üzerine Hayber’e sefere çıkılarak Şam ticaret yolu güven altına alınmıştır.

Mute Savaşı (629

Peygamberimiz komşu devlet ve hükümdarlara elçi ve mektuplar göndererek İslam’a davet etti. Gassani valisi elçiyi öldürdü. Bunun üzerine harekete geçilerek Bizans ordusundan yardım alan Gassani ordusu yıpratılmıştır.

Mekke’nin Fethi (630)

Hudeybiye’den sonra Mekkeli müşrikler ve Müslümanların saldırmama anlaşmasına Mekkeliler uymadı. Bu yüzden Hz. Muhammet 10 bin kişilik orduyla Mekke’yi kuşattı ve direniş olmadan şehir alındı. Kabe putlardan temizlendi ve İslam önündeki büyük bir engel ortadan kalktı.

Huneyn Seferi (630):

Mekke Müslümanlar tarafından alınınca Taifliler putperest kabilelerle ittifak yaparak bir ordu hazırladılar. Bunun üzerine Müslümanlar bu orduyu yenerek Arap Yarımadası içinde bulunan putperest tehdidi ortadan kaldırdılar.

Ta’if Seferi (630)

Huneyn Savaşı’nda Taiflilerin yardımı yüzünden peygamberimiz buraya bir sefer düzenlemiştir. Ancak direniş yüzünden şehir alınamamıştır. Daha sonra Taifliler İslamiyet’i kabul etmiştir.

Tebük Seferi (631)

Bizans ordusunun Gassanileri kışkırtmasıyla Araplar üzerine büyük bir ordu hazırlandığı duyuruldu. Bunun üzerine hazırlanan ordu Tebük’e geldi. Bu haber asılsız çıktı ve savaş olmadan ordu geri döndü.

Medine Sözleşmesi

Hz. Muhammed’in hicret döneminde Arabistan genelindeki gibi Medine de karışıktı. Evs ve Hazrec isimli kabileler kendi arasında ve Yahudiler ile savaş halindeydi. Peygamberimiz burada kabileciliğe son vermek ve yerli halk ile Müslümanları kaynaştırmak istedi. Bunun için muhacir ve ensar arasında kardeşlik ilan etti. Böylece kişiler toplum olma bilincini kazandı. Şehirdeki topluluklar İslam Devleti’nin ilk yazılı anlaşması olan Medine Sözleşmesi’ni imzaladı.

Dört Halife Dönemi (632-661)

Peygamberimiz İslam dinin tebliğ ederken Müslümanların dünya işlerini de düzene koydu. Hicretten sonra İslam Devleti başkanlığı ve ordu komutanlığı yaptı. Öldükten sonra da bu görevi üstlenecek kişiyi tayin etmedi. Bunun üzerine yapılan görüşmeler sonunda Hz. Ebubekir ilk halife oldu. Bunda peygamberin hicrette yanında olması, ilk Müslümanlardan olması ve vefatından önce imamlık olması etkili oldu.

Hz.Ebubekir Dönemi

İlk zamanlarda İslam Devleti bazı karışıklıklar yaşadı. Dinden dönenlere ve zekat vermek istemeyerek devlete isyan edenlere karşı mücadele verildi. Daha sonra isyanlar bastırıldı ve ülkeye yeniden düzen getirildi. Bu dönemde Suriye fethi için Bizans’şa Ecnadeyn Savaşı yapıldı ve Suriye kapıları İslam devletine açıldı.

Hz. Ömer Dönemi

2 yıllık Hz. Ebubekir halifeliğinden sonra Hz. Ömer ikinci halife olarak seçildi. Bu dönemde İslam devleti toprak olarak büyük gelişme yaşadı. Yermük Savaşı ile Suriye ve Filistin ele geçirildi. Daha sonra Amr bin As omutasında ordu Kudüs’ü kuşattı ve şehrin patriği Hz. Ömer’e şehrin anahtarını teslim etti.

Hz. Osman Dönemi

Hz. Ömer İranlı bir köle tarafından şehit edilince Hz. Osman halife seçildi. Bu dönemde Horasan ve Azerbaycan ele geçirildi. Şam valisi Muaviye’nin kurduğu donanma Kıbıs’ı fethetti Bizans’a karşı ilk deniz zaferi kazanıldı. Kuzey Afrika topraklarına akınlar oldu ve Tunus alındı.

Hz. Ali Dönemi

Hz. Osman da şehit edilince Hz. Ali iç karışıklıkların olduğu ve devletin parçalanma tehlikesi geçirdiği bir dönemde başa geldi. Bu yüzde halifeliği döneminde feth olmadı ve İslam toplumu karışıklıklarını çözmekle meşgul oldu. Bu dönemde siyasi hareketlerin yanında teşkilatlanma da gerçekleşti ve kültürel çalışmalar da ortaya kondu.

EMEVİLER (661-750)

Hz. Ali’nin Hariciler tarafından şehit edilmesiyle Hz. Hasan halifeliğini ilan etti. Anca Muaviye güçlü ordusu sayesinde Müslümanların çoğunu etrafında topladı. Böylece Hz. Hasan kan dökmemek adına Muaviye’nin halifeliğini daha sonra seçim olması şartıyla kabul etti. Böylece İslam tarihinden halifelik 90 yıl boyunca Emeviler’de kaldı. Bu dönemde devlet merkezi Şam oldu. Muaviye yönetimi kabilecilik ve kılış gücüne dayandırdı. Daha sonra Muaviye oğlu Yezid’i veliaht tayin etti ve halifelik saltanata dönüştü.

Mevali

Azad edilen köle demektir. Emeviler İslam fetihlerinden sonra çoğunluğun Türklerden oluştuğu Arap olmayan Müslümanlar için kullanmışlardır. Mevaliler genel olarak daha çok vergi vermiş ve Araplar diğer Müslümanlardan daha üstün tutulmuştur.

ABBASİ DEVLETİ VE TÜRKLER

Abbasiler Dönemi’ndeki Siyasi ve Sosyal Gelişmeler (750-1258) Emevi Devleti’nin son dönem halifelerinin kötü yönetimi ve hanedan üyeleri arasındaki mücadeleler merkezî otoritenin zayıflamasına yol açmıştır. Uyguladıkları mevali politikası ve Kerbela Olayı gibi gelişmeler de buna eklenince Emeviler halk desteğini kaybetmiştir. Bu gelişmelere karşı Abbasi ailesi, Horasan’da eşitlik ve adalet düşüncesiyle isyan hareketi başlatmıştır. Emevi hanedanına karşı cephe alan Türklerin de dahil olduğu çeşitli grupların bu isyanda Abbasi ailesi ile birlikte hareket etmesi ayaklanmayı başarıya ulaştırmış ve Ebü’l-Abbas, Kûfe’de halife ilan edilmiştir. Abbasiler ikinci halifeleri Ebu Ca’fer el-Mansur zamanında Bağdat şehrini kurarak burayı devletin merkezi yapmışlardır. Halife Mansur Dönemi’nde, Arap ve mevali arasındaki fark ortadan kalkmıştır ve İranlılar, devlet içinde etkin konuma gelmiştir. Abbasi halifeleri, Sasanilerin yönetim yapısını örnek alarak vezirlik sistemini benimsemişlerdir. Mansur Dönemi’nde Anadolu’ya akınlar yapılmış ve Halife Mehdi Dönemi’nde Bizans vergiye bağlanmıştır. Abbasi Devleti, Harun Reşid zamanında en güçlü dönemlerini yaşamıştır. Bu dönemde tarım, ticaret, bilim ve eğitim düzeyi artmış; Bağdat, Doğu’nun en büyük ve en önemli ekonomik merkezi olmuştur.

Abbasiler Dönemi’ndeki Siyasi ve Sosyal Gelişmeler (750-1258)

Emeviler Mevali politikası ve Kerbela olayı gibi gelişmelerle halkın desteğini alamadı. Böylece Abbasi ailesi Horasan’da isyana başladı. Türklerin de desteğiyle Abbasi ailesi Küfe’de halifeliği ele aldı. Bu dönemde Arap ve Mevali farkı ortadan kalktı. Abbasiler tarım, ticaret, bilim ve eğitime oldukça önem vermişlerdir. Türklerin yaşadığı Samara adlı şehirler kurmuşlar ve burada ordularının temel yapı taşlarını oluşturmuşlardır. Ayrıca Çinliler’e karşı Talas Savaşı’nı Türklerin yardımıyla kazanmışlardır.

Mısır’da Kurulan İlk Müslüman Türk Devletleri

Tolunoğulları (868-905)

Mısır’daki ilk Türk devletidir. Mısır ekonomisini düzenlemiş ve Tolunoğlu Ahmet Camiini bırakmışlardır.

İhşîdîler (935-969)

Mısır’daki ikinci Türk devletidir. Kutsal topraklara hakim olan ilk Türk devletidir.

Memlûkler (1250-1517)

Kıpçak kökenli kölemenler tarafından kurulmuştur. En önemli hükümdarları Baybars’tır ve Moğol istilasını ilk ve tek kez durduran devlettir. Kudüs ve Antakya’da haçlı kalıntılarını temizlediler. Kutsal topraklar ve Mısır’a birçok Türk eseri bıraktılar. Bir Türk devleti olan Osmanlı tarafından yıkılmışlardır.

İslam Sanatı

Tezhib

Altınlama anlamına gelir. Altın tozu ile kitap süslemede kullanılmıştır.

Hat

Güzel yazı sanatıdır. Bununla uğraşan kişiler Kuran ayetlerini yazmıştır.

Minyatür

Çok küçük resimlere ve resim sanatına verilen addır.

Ebru

Kağıt üzerine özel yöntemle süsleme yapılması sanatıdır.

Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3