Tarih 4 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

SULTAN VE OSMANLI MERKEZ TEŞKİLATI

OSMANLI DEVLET YÖNETİMİ

Merkez Yönetim

Osmanlı merkezi yönetimi İstanbul’da bulunan Topkapı Sarayı’ndan yapılmıştır.

Birun

Topkapı Sarayı’nın dış bölümüdür. Sarayın ana giriş kapısı Babüsselam’dan girildikten sonraki geniş avlunun yer aldığı bölümdür. Burada Kubbealtı adı verilen Divân-ı Hümâyun ve devlet işlerinin yürütüldüğü daireler bulunmaktadır.

Enderun

Topkapı Sarayı’nın iç bölümüdür (Görsel 2.2). Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulmuştur. Bu kuruluşun amacı devletin merkez ve taşra yönetimi ile orduda görev alacak kişileri yetiştirmekti. Enderun kendi içinde Arz Odası, Hazine-i Hümayun ve Enderun Mektebi olmak üzere bölümlere ayrılmıştır. Arz Odası’nda padişah yabancı elçileri kabul etmiştir. Enderun devşirme yöntemiyle yetiştirilen gençlerin bulunduğu bölümdür. Enderun yedi odadan oluşmaktadır. Bu odalar Has Oda, Hazine Odası, Büyük Oda, Küçük Oda, Kiler Odası, Seferli Odası ve Doğancılar Odası adlarını almaktadır.

Harem

Osmanlı Devleti’nde padişahın ailesi ve saray kadınlarının gündelik hayatlarını geçirdikleri yerdir.

Saray Halkı

Osmanlı Devleti’nde sarayda bulunan en önemli kimse devleti yönetmekle görevli olan padişahtır. Padişah eski Türk devletlerinde olduğu gibi gücünün meşruiyet kaynağının ilahi temele dayandığına inanmaktadır. İslamiyet’ten önce Türklerde görülen kut anlayışı ile gücün bir aileye verildiğine inanılmıştır.

Divân-ı Hümâyun

Osmanlı Devleti’nde en yüksek idari ve siyasi merciidir. II. Mehmed’e kadar divana hükümdarlar başkanlık etmiştir. Fatih’ten sonra divan toplantılarına veziriazamlar başkanlık yapmıştır. Mühr-i hümâyun da kendisine verilmiştir. Padişah divan toplantılarını kafes arkasından izleyerek kontrol altında tutma imkânı bulmuştur. Divân-ı Hümâyun toplantıları Topkapı Sarayı’nda Kubbealtı denilen yerde yapılmıştır.

DİVAN ÜYELERİ VE GÖREVLERİ

Veziriazam

Yönetimin başıdır. Divan’da padişahın vekilidir. Tüm memurlara ve halka emir yetkisi bulunur. Atama, görevden alma, terfi, çözüm bulma ve mahkeme hükümlerini yerine getirir.

Vezir

Veziriazamın verdiği görevleri yerine getirmekle sorumludur

Kadıasker

Adalet, din ve eğitim işlerini düzenler. Müderrislerin atamasını yapar. 1480 yılında Anadolu ve Rumeli olarak ikiye ayrılmıştır.

Defterdar

Padişahın malının mutlak vekili ve onun temsilcisi durumundaydı. Devletin yıllık bütçesini hazırlamak, hazineyi ilgilendiren konularda hüküm vermek görevleri arasındadır.

Nişancı

Padişahın tuğrasını çekmekle görevli divan üyesidir. Padişah adına yazılan ferman, berat ve mektuplara padişahın tuğrasını çekmekle görevlidir.

Reisülküttâb

Ülkenin dış ülkelerle olan işlerini düzenleyen kişidir.

Taşra Yönetimi

Osmanlı Devleti’nde payitaht İstanbul dışında kalan bütün ülke topraklarına taşra adı verilmektedir. Tımar sistemi, ülke topraklarından elde edilen gelirlerin bir kısmının belirli hizmet karşılığında kişilere bırakılması esasına dayanmaktadır. Topraklar büyüklüğüne göre has, zeamet ve tımar olarak 3’e bölünmüştür. Osmanlı taşra yönetimi kaza, sancak ve eyalet biçiminde ayrılmıştır. Kazaların başında kadılar bulunmaktadır. Sancak, Osmanlı Devleti’nde kazaların bağlı olduğu yönetim birimleridir. Sancak beyi tarafından kanunlara uygun biçimde yönetilmiştir. Sancakların birleşmesiyle oluşan en büyük yönetim birimine eyalet denilmektedir. Eyaletlerin başında beylerbeyi adı verilen yönetici bulunmuştur.

>Osmanlı’da Yönetim

Osmanlı’da belli bir devlet başkanı anlayışı olmadığı için sürekli taht kavgaları yaşanmıştır. Ülke hanedanın ortak malı anlayışıyla yönetim sağlanmıştır. Birinci Murat bu anlayışı “Ülke padişahın ve oğullarının ortak malıdır.” olarak değiştirdi.

Fatih Kanunnâmesi

II. Mehmed tahta çıktığından hayattaki tek kardeşi olan Şehzade Ahmed’i öldürtmüştür. Devlet ve saray teşkilatını belirli düzene oturtup kanunlaştırdı. Fatih’ten önceki padişahlar döneminde fiili olarak uygulanan kardeş katli Fatih tarafından yasallaştı.

Veziriazam’ın Divân-ı Hümâyuna Başkanlık Etmesi

Divân-ı Hümâyun teşkilatı Orhan Bey döneminde oluşturulmuştu. Divân-ı Hümâyun toplantıları devletin kuruluşundan II. Mehmed dönemine kadar padişah başkanlığında toplandı. İstanbul alınınca ise toplantılara veziriazam başkanlık etmeye başladı.

Haremden Evlenme Usulü

Harem Osmanlı padişahlarının ailesiyle birlikte yaşadığı bölümdür. Sarayın esas bölümlerindendir. Harem ağaları Osmanlı hanedanının yaşadığı yerde görev yaptıkları için padişah ve valide sultanlarla yakın ilişki içinde olmuşlardır. II. Bayezid döneminden itibaren hükümdarların haremdeki cariyelerle evlenme geleneği ortaya çıkmaya başlamıştır.

Müsadere Sisteminin Getirilmesi

Kişinin malına devlet tarafından el konulmasına müsadere denilmektedir. Müsadere sisteminin uygulanması Fatih Sultan Mehmed’in Candarlı Halil Paşa’nın azlinden sonra elinde bulunan mallarının devlet tarafından alınmasıyla başlamıştır. Müsadere sisteminin uygulanması devlet memurlarının elinde bulunan mallara el konulabileceğini bilerek güvenilir şekilde çalışmalarını sağlamak içindir.

Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3