Tarih 4 ders notları ünite 3

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 3

KLASİK ÇAĞDA OSMANLI TOPLUM DÜZENİ

OSMANLI’DA MİLLET SİSTEMİ

Osmanlı toplum temelini Müslüman Türkler oluşturdu. Ancak sınırlar genişleyince Rum, Ermeni, Bulgar, Sırp, Boşnak ve Arnavutlar da toplumda yer edinmeye başladı. Osmanlı toplum yapısına göre farklı din ve kültürlere sahip unsurları barındırmıştır. Osmanlı sınırlarının genişlemesiyle toplum yapısının temelini oluşturan halk Müslüman ve gayrimüslim olarak sınıflandırılmıştır. Bu ayrışma sadece dinî yaşama dayanmakta olup diğer sosyal statülerinde bir değişiklik söz konusu değildir.

Ümmet ve Millet Kavramı

Ümmet

Hz. Muhammed’e inanarak, onun yaptıklarını ve söylediklerini uygulayarak çevresinde toplanan Müslümanlardır.

Millet

Çoğunlukla aynı topraklar üzerinde yaşayan, aralarında dil, tarih, duygu, ülkü, gelenek ve görenek birliği olan insan topluluğudur.

FETİH VE DEĞİŞİM

Osmanlı Devleti fethettiği yerlerin Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlamıştır. Fethedilen yerler İslam kültürünün etkisiyle dönüşüme uğramıştır.

Gayrimüslimlerde Toplumsal Değişim

Osmanlı Devleti fethettiği yerlerdeki gayrimüslim halka karşı ılımlı bir anlayışla yaklaşmıştır. Ortodokslar, Ermeniler ve Musevileri temel milletler olarak kabul etmiştir. Osmanlı toplumunun %58’ini Müslümanlar, %41’ini Hristiyanlar ve %1’ini de Museviler oluşturmuştur. Gayrimüslimler Osmanlı Devleti bünyesinde siyasi, sosyal, dinî haklarını korumuşlardır. Kendilerine özgü düzenlemeler yapılmış ve kendi mahkemelerinde yargılanma hakkına sahip olmuşlardır.

Osmanlı’da Sosyal Hayat

Osmanlı şehir ve mahallelerinde çok kültürlü bir sosyal hayat gelişmiştir.

Panayır ve Şenlikler: Osmanlı panayırlarında ülkenin çeşitli bölgelerinden gelenler hem ürünlerini satarlar hem de toplumsal kaynaşma, dayanışma ve bir arada bulunma kültürünü yaşatırlardı. Osmanlı Devleti’nde padişahın tahta çıkışları şenlik havasıyla geçmiştir. Bunun yanında sultanların evlilikleri ve şehzadelerin doğumları ile sünnet merasimleri şenlik havasında yapılmıştır. Top atışıyla başlayan şenliklerde havai fişekler, hokkabazlar, cambazlar gösteriler yapmışlardır. Donanma şenliklerinde geceleri fener alayları düzenlenmiştir.

Dinî Törenler

Osmanlı’da törenler günlük hayata yansımıştır. Sürre alayı, kadir alayı, mevlit alayı, âmin alayı, dinî törenler arasındadır.

Yemek Kültürü

Osmanlı şehir ve mahalle kültüründe kendine özgü bir yemek kültürü bulunmaktadır. En küçük ailenin mutfağından saraydaki mutfağa kadar Osmanlı Devleti’nde kendine özgü bir yemek kültürü oluşmuştur. Kebap, külbastı, köfte vb. gibi et yemeklerinin yanında dolmalar, pilav çeşitleri, şerbetler, tatlılar Osmanlı mutfağına özgü yiyecekler arasında yer almıştır.

Kıraathane-Kahvehane ve Bozahane Kültürü

Kahve ve kahvehane Türk insanının yaşamına 16. yüzyıldan itibaren girmiştir. Kıraathane, kahvehaneden daha sonra ortaya çıkmış ve bu mekânların okuma salonu biçimine dönüşmüş şeklidir.

TARIMSAL ÜRETİM

Osmanlı Devleti’nde ekonominin temeli tarıma dayalıdır. Tarımsal faaliyetler reaya adı verilen kesim tarafından yapılmıştır. Reaya, vergi vermekle yükümlü köy, kasaba, konargöçer ve şehirlilerden oluşan sosyal yapıdır.

Toprak Mülkiyeti

Devletin toprak üzerinde mülkiyeti bulunmaktadır. Osmanlı toprakları mülk ve mülk olmayan topraklar olarak ikiye ayrılmıştır. Mülk toprakların mülkiyeti şahıslara aittir. Mülk araziler öşri ve haraci topraklar olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Müslümanlara ait olan arazilere öşri topraklar denilmektedir. Mülkiyeti gayrimüslimlere ait olan topraklara haraci topraklar denilmektedir. Mülk olmayan topraklar ise devletin mülkiyetinde bulunan mirî topraklardır. Devlet mirî toprakları genellikle tımar sistemi içinde değerlendirmiştir.

OSMANLI TOPRAK SİSTEMİ

MİRİ ARAZİ

Paşmaklık

Gelirleri padişah anneleri, eşleri ve kızlarına ait olan topraklardır.

Malikane

Devlet adamlarına hizmetleri karşılığında mülk olarak verilen topraklardır.

Yurtluk

Gelirleri sınırların güvenliği için ayrılan topraklardır.

Dirlik

Gelirleri sivil ve asker devlet görevlilerine ayrılan topraklardır.

Mukataa

Gelirleri devlet hazinesine aktarılan topraklardır.

MÜLK ARAZİ

Öşri

Mülkiyeti Müslümanlara ait olan topraklardır.

Haraci

Mülkiyeti gayrimüslimlere ait olan topraklardır.

VAKIF ARAZİ

Gelirleri hayır işleri ve sosyal hizmetler için ayrılmış olan topraklardır.

TİCARET

Esnaf ve Lonca Teşkilatı

Osmanlı şehir halkının önemli bir grubunu esnaflar oluşturur. Farklı hizmet sektöründe çalışan meslekî teşekküller bulunmaktaydı. Esnaflar ham maddeyi işleyerek üretim yapmışlar ve ürettikleri ürünleri dükkanlarında satmışlardır. Kasaba ve şehirlerde üretim yapan zanaat erbabı sınıflar biçiminde loncalar hâlinde teşkilatlanmıştır. Lonca Teşkilatının aşağı derecelerinde çıraklar, kalfalar ve ustalar yer almıştır. Loncaların üst seviyelerinde şeyh, nakib, duacı, çavuş, yiğitbaşı ve kethüda yer almıştır. Loncalar, esnaflar arasında ürünlerin kalitesini artırmakla beraber esnafın eğitilmesini de sağlamıştır. Ustalığa yükselen bir kimse gedik adı verilen dükkan açma yetkisini Lonca Teşkilatından alarak dükkan açabilmiştir.

Narh Uygulaması

Narh, devlet başkanının veya yetki verdiği memurların pazarlara, esnafa mallarını belli bir fiyata satmalarını emretmesi ve belirlenen fiyattan aşağı veya yukarı bir fiyata satış yapılmasının yasaklanması demektir.

Ticaret Mekanları

Liman

Osmanlı ekonomik sistemi içinde liman bölgesi ve çarşılar ekonomik faaliyetlerin canlanmasına katkı sağlamıştır.

Kervansaray

Osmanlı Devleti bulunduğu coğrafya itibariyle ticaret yollarının kesişme noktasında yer almaktadır. İstanbul ticaretin en büyük pazarını oluşturmuştur. Ticaretin geliştirilmesi ve tüccarların mallarıyla birlikte korunması için şehirlerin arasına kervansaraylar yaptırılmıştır.

Pazar Yeri

Osmanlı’da bedestenin etrafında çarşılar bulunurdu. Pazar yerleri yolların geçtiği ve ticaretin yapılabildiği yerlerde kurulmuştur.

Bedesten

Osmanlı Devleti’nde ticaret merkezleri önemlidir. Esnafa ait dükkanlar bedestenin etrafında dizilidir. Her dükkan grubu bir çarşı oluştururdu. Bu çarşıların üzerleri genellikle taş kubbelerle örtülmüştür.

Kapan

Osmanlı Devleti’nde ticareti yapılan malların toptan getirildiği ticaret merkezleridir. Toptan getirilen mallar buradan perakendeci tüccara dağıtılmıştır. Buradaki mallar üzerinde Osmanlı Devleti gümrük almıştır.

unite-2
Bu ders notu (ünite 3) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2