Türk Dili ve Edebiyatı 1 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

HİKAYE

Hikaye( Öykü ) Öykü

Hikaye, yaşanmış ya da yaşanabilecek olayları yer, zaman ve kişi vererek anlatan düz yazılardır. Hikaye kısa olduğu için yalın bir olay örgüsü vardır ve önemli olaylara yer verilir. Kahraman sayısı azdır ve her hikayede olay ya da durum anlatılır. Dünya edebiyatında ilk hikaye örneği Boccaccio’nunDecameron adlı hikayesidir. Eser 1348 yılında İtalya’da yayılan bir veba salgınını anlatır. Rus edebiyatından Gogol, Dostayevski, Turganyev ve Çehov ünlü hikayecilerdir. Türk edebiyatına ise Batılı olarak ilk hikaye Tanzimat devriyle beraber girer. Edebiyatımızda il hikaye ise Ahmet Mithat Efendi tarafından yazılan Letaif-i Rivayat adlı eserdir. Bunun dışında hikaye Milli Edebiyat ile bağımsız bir tür olmaya başlamıştır.

Cumhuriyet döneminde Anadolu’ya açılan edebiyat Halide Edip, Yakup Kadri ve Refik Halit gibi ustaların elinde kendini göstermiştir. Hikayenin yapısı olay, kişiler, mekan, zaman, anlatıcı ve bakış açısı olarak beş başlıkta toplanabilir.

Hikaye Unsurları

Olay: Hikayede kahramanların başından geçen bir olay ya da duruma yer verilir. Olay hikayesi metinlerde kişiler arasında geçer ve birbirinin devamı olan olaylar anlatılabilir.

Kişiler: Olayların oluşmasında etki sahibi ve olayları yaşayan kişilerdir. Hikayede kişi sayısı azdır. İnsanlar ayrıntılı tanıtılmazlar ve genel olarak tip şeklinde karşınıza çıkarlar. Kahramanların psikolojisine ayrıntılı yer verilmez. Bu yüzden çevre sınırlıdır.

Mekan: Hikayede sınırlı bir çevre sizi bekler. Bu sınırlı çevre ayrıntılı anlatılmaz ve kısaca tasvir edilir. Mekan okuyucuya ipuçları verir.

Zaman: Olayın yaşandığı mevsim, an, dönem ya da gün olarak bilinir. Hikayenin zaman dilimi kısadır.

Hikayede Anlatıcı: Hikayeleri anlatan kişi bizzat yaşar ya da olayın içinde olmaz. Bu yüzden de hikayeyi anlatan içindeyse 1., içinde değilse de 3. kişi ağzından anlatım söz konusudur.

Bakış Açısı: bakış açısı, hikayede varlık, olay ya da insan karşısında sahip olunan dünya görüşü, hayat tecrübesi, kültür, yaş, meslek, cinsiyet ve ruh haline göre algılama ve yargılama tavrıdır. Bakış açıları birden fazladır

  • Hakim( İlahi) Bakış Açısı: Yaşanmış ya da yaşanacak olaylar anlatıcı tarafından bilinir, görülür ve duyulur. Kahramanın kafasından geçen düşünceler okunabilir. Anlatıcı sadece gören durumundadır.
  • Kahraman Bakış Açısı: Anlatıcı aynı zamanda olayı yaşayan kahraman ya da geri planda kalan bir kahramandır. Yani bir insanın bilebileceği özellikleri bilebilir. Birinci tekil şahısla konuşur. Okuyucuyla sıcak ve samimi bir diyalog kurulur.
  • Gözlemci Bakış Açısı: Kurmaca dünyada olan ve bitenler gözlenir. İkinci bölümde de gözlemler kamera gibi tarafsız bir şekilde okuyucuya anlatılır. Bir yoruma yer verilmez.

Hikayede 3 bölüm vardır. Bunlar hikayenin girişi serim, olayların çeşitlendiği ve maceranın yaşandığı düğüm, hikayedeki yaşananların bir sonuca bağlandığı çözüm bölümleridir.

Olay Hikayesi

Olay hikayelerinde olaylar vardır. Olaylar belirli bir mantık ve merak düzeni üzerine kuruludur. Bazı iniş çıkışlar sayesinde olaylar okurun merak duygusunu canlı tutar. Çözüm bölümünde ise olay sonuçlanır ve olay örgüsü şaşırtıcı bir sonla biter. Bu türün dünyadaki temsilcisi Guy de Maupassant’tır. Bu hikayenin ülkemizdeki öncüleri de Ömer Seyfettin, Reşat Nuri Gültekin, Sabahattin Ali ve Refik Halit Karay gibi usta öykücülerdir.

Durum Hikayesi

Bu hikayelerde bir olay yoktur. Hikaye daha durağan geçer ve sadece bir durum anlatılır. Bu türün dünyadaki temsilcisi Anton Çehov’dur. Türk edebiyatında ise bu tür Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık ile birlikte anılır.

DİL BİLGİSİ - İSİM AD

Evrendeki bütün canlı ve cansız varlıkları karşılayan sözcüklerdir.

Varlıklara ve Nesnelere Verilişine Göre

Özel İsim: Dünyada tek bir tane olan isimlerdir. Benzeri bulunmaz. Mesela Ali, Sarıkız, Van Gölü, İstanbul, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü gibi birçok isim özeldir.

Cins İsim: Aynı türden ola canlı ve cansız bütün kavramlara verilen isimlerdir. Mesela kedi, köpek, insan, ülke gibi.

Varlıkların Oluşuna Göre İsimler

Somut İsimler: 5 duyu organıyla algılanan isimlerdir. Mesela çivi, köpek, masa, insan, Ali gibi

Soyut İsimler: 5 duyu organıyla algılanamayan isimlerdir. Daha çok görünürde var olmayan isimlerdir. Mesela saygı, özgürlük, sevgi gibi.

Varlıkların Sayısına Göre İsimler

Tekil İsimler: Sayı olarak bir varlığı karşılayan isimlerdir. Mesela çocuk, Ali, ağaç, hüzün gibi.

Çoğul İsimler: Sayıca birden fazla varlığı karşılayan ve –lar, -ler çoğul ekini alan sözcüklerdir. Mesela çocuklar, ağaçlar, hüzünler gibi.

Topluluk İsimleri: Çoğul eki almadan birden fazla varlığın oluşturduğu grupları karşılar. Mesela orman, ordu, tabur, takım, kurul gibi.

Yapısı Bakımından İsimler

Basit İsimler: Kök durumunda olan ya da yapım eki almayan isimlerdir. Mesela kapı, el, çocuklar, dağlar gibi.

Türemiş İsim: Kök ve gövdesine yapım eki gelen isimdir. Bahçelik, kitapçı, sevinç gibi.

Birleşik İsim: Birden fazla kelimenin birleşerek oluşturduğu isimlerdir. Mesela ağaçkakan, Galatasaray, hanımeli gibi.




Hal ( Durum) Ekleri

İsimlerin cümlede yükleneceği göreve göre anlamını belirleyen eklerdir. Aldıkları eke göre 5 grupta incelenebilirler:

  • Yalın Hal: Hiç ek almamış haldir. Ev, araba gibi.
  • Belirtme (i) Hali: Kelimeye i,ı,u,ü ekleri gelir. Evi, arabayı gibi.
  • Yönelme (e) Hali: Kelimeye a,e ekleri gelir. Eve, arabaya gibi.
  • Bulunma (de) Hali: Kelimeye de,da,ta,te ekleri gelir. Evde, arabada, sokakta gibi.
  • Ayrılma (den) Hali: Kelimeye den,dan,tan,ten ekleri gelir. Evden, arabadan, sokaktan gibi.
İyelik ( Aitlik) Ekleri

İyelik ekleri nesnenin kime ya da neye ait olduğunu bildiren sahiplik gösteren eklerdir. Kalem-im Kalem-imiz Kalem-in Kalem-iniz Kalem-i Kalem­leri

SÖZLÜ İLETİŞİM : Sunu Hazırlamanın Temel İlkeleri

Bir konu, bildiri ya da araştırma sonucunun dinleyenlere aktarılmasıdır. Sunuda amaç bir kişiye ya da kalabalığa bilgi verme, bilgileri yenileme, araştırma ya da anket sonuçlarını açıklama, bilimsel araştırmalara katkı sağlamaktır.

Sunu Aşamaları

Sunuda Amaç: birkaç kişi ya da kalabalığa bilgi verme ya da bilimsel bir sonucu paylaşmaktır.

Sunu Kapak Sayfası Hazırlama: Konunun yer aldığı ve başlığı içeren bir kapakta sunucunun adı da verilir.

Sunu Akış Sayfası: Sununun ana ve alt başlıklarını gösteren sunu akış sayfası hazırlanmalıdır. Böylece dinleyiciler konuyu genel hatlarıyla öğrenir.

Sunuda Yazı Kullanımı: aynı yazı karakteri olmalıdır. Dikkat dağıtmayan, sadece ve okunaklı yazı karakteri seçilmelidir. Şekil zemin ilişkisi olmalıdır. Sayfa rengi parlak ya da koyu renk olmamalıdır.

Punto, Yazı Karakteri, Satır Sayısı vb. Uygunluğu: sunuda genel olarak 18 punto yazı kullanılır. Akışta kullanılan sayfalarda en fazla sekiz satır olmalıdır.

Sunuda Görsel ve İşitsel Ögelerin Kullanımı: Sunuda görsel ve işitsel ögelere yer veriliyorsa etkililiği artar ve dinleyici dikkatini daha kolay verir. bu yüzden şekil, grafik gibi görsel ve ses gibi işitsel ögeler olmalıdır. Bu seçim hedef kitle dikkate alınmalıdır. İşitsel içerik de konuşmacının sesini bastırmamalıdır.

Yazı, Görsel ve Zemin İlişkisi: Yazıda renk ve metindeki görseller, zeminde yer alan renkle uyumlu olmalıdır. Zemin rengi de yazıyı okumaya engel olmamalıdır.

Sözlü İletişim Uygulaması

Bir sunu ortaya koyarken teknik malzemeler önemlidir. Bu yüzden mikrofon, projeksiyon, PC, CD gibi cihazlar çalışır durumda olmalıdır. Bu araçlar konuşmaya olan ilgiyi yukarı çeker, bilgilerin doğru algılanmasını sağlar, size zaman kazandırır ve sunuyu monotonluktan uzaklaştırır. Sunuyu gerçekleştirirken dikkat etmeniz gereken durumlar vardır:

  • Dili düzgünce kullanın.
  • Ses tonu, vurgu, jest ve mimiklere dikkat edin.
  • Sadece sözlü değil vücut diliyle de dinleyicilerle iletişim halinde olun.
  • Ciddi, ağır başlı ve derli toplu bir görüntü verin.
  • Gösterdiğiniz slaytlarla açıklamanız eş zamanlı olsun.
Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3ÜNİTE 4