Türk Dili ve Edebiyatı 2 ders notları ünite 4

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 4

MEKTUP VE E-POSTA

MEKTUP

İnsanların duygu ve düşüncelerini, çevrelerinde olup biteni, uzaklarda olan yakınlarına samimi olarak kağıda dökerek anlattığı yazılardır. Yazıldıkları döneme ait belge niteliği taşırlar. Kullanılacak anlatım mektubu okuyan kişinin kültür seviyesine göre olmalıdır. Günümüzdeki iletişim araçlarının olmadığı zamanda mektup tek iletişim aracıydı. Hitit kralları ve Mısır firavunları arasındaki diplomatik mesajlaşmaları ilk mektup örnekleridir.

Batıda ilk kez Yunanistan’da görülmüştür. Türk edebiyatında ise Fuzuli’nin Şikayetname adlı eseri ilk mektup örneğidir. Divan edebiyatında düzyazı eserlerin bir araya toplandığı eserlere münşeat adı verilir. Buralarda resmi ve özel mektuplar bulunurdu. Mektuplar özel mektup, resmi mektup, iş mektubu ve elektronik mektup olarak dört grupta incelenir.

2 KONU - Elektronik Posta( E-Posta)

Elektronik mektup olarak da anılır. Genel ağ uygulaması olarak insanların bilgisayar üzerinden haberleşmesini sağlar. Herkesin bir e-posta adresi vardır ve insanlar bu mail adresinden mesaj gönderir ya da alırlar. E-posta adresi size özeldir ve adresler küçük harflerden oluşur. Ancak Türkçe karakterler kullanılmaz. Bu hizmet ücretli ya da ücretsiz alınabilir.

DİL BİLGİSİ Fiil (Eylem)

Bir eylemi, durumu ya da oluşu anlatan kelimelerdir. Bu kelimeler zaman eki ve kişi eki alarak çekimli hale gelir. Mesela bil, gör, sev gibi kelimeler kullanılır. Eğer bir fiil “mek-mak” mastar eki alıyorsa fiildir. Bu ekleri almıyorsa da isimdir. Mesela gez-(mek) fiil, çocuk isimdir.

Anlamına Göre Fiiller
  • İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin kendi isteği ile gerçekleşen olaylardır. İş ya da eylem genel olarak farklı bir nesne üzerinde gerçekleşir. Fiilin başına “onu” geliyorsa iş fiilidir. Mesela “Gösterdi.” (Onu gösterdi.)
  • Durum Fiilleri: Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatır. Öznenin yaptığı işten etkilenen bir varlık yoktur. Fiilin başına “onu” gelmiyorsa durum fiilidir. Mesela “Uyuyor.” (Onu uyuyor, olmaz.)
  • Oluş Fiileri: Öznenin iradesi dışında kendinden gerçekleşen durumlardır. Bu durumda zaman içinde kendiliğinden olan olaylar vardır. Çürümek, paslanmak, uyumak gibi fiillerdir.
Fiilde Kip

Fiilin gösterdiği kılış, durum ya da oluşun zaman bağlı nasıl gerçekleştiğini ya da gerçekleşeceğini gösteren kalıplardır.

Bildirme (Haber) Kipleri

Zaman bildiren kiplerdir.

  • Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin o an yapıldığını gösterir. Fiile “-yor, -mekte, -makta” ekleri gelir. Mesela “Ali kitap okuyor.”
  • Görülen Geçmiş Zaman Kipi: Fiilin daha önce yapıldığını ve cümleyi söyleyen kişinin işe şahit olduğunu anlatır. Fiile “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü” ekleri getirilir. Mesela “Ali kitap okudu.”
  • Duyulan Geçmiş Zaman Kipi: Fiilin daha önce yapıldığını ancak başkasından duyma anlamı olduğunu gösteren kiplerdir. Fiile “-mış, -miş, -muş, -müş” ekleri getirilir. Mesela “Ali kitap okumuş.”
  • Gelecek Zaman Kipi: Fiilin henüz yapılmadığını ve daha sonra yapılacağını gösterir. Fiile “-ecek, -acak “ ekleri getirilir. Mesela “Ali kitap okuyacak.
  • Geniş Zaman: Fiilin her zaman yapıldığını gösterir. Fiile “-r, -ar, -er “ ekleri getirilir. Mesela “Ali kitap okur.”
Dilek (Şart) Kipleri

Bu fiileri bir dilek ya da şart bildiren durumlardır.

  • Emir Kipi: Fiilin yapılmasının emredildiği cümlelerdir. Emir kipinin eki yoktur. Mesela “Ali bize gel.”
  • Gereklilik Kipi: Fiilin yapılmasının gerekli olduğunu anlatır. Fiile “-meli, -malı” ekleri gelir. Mesela “Ali bize gelmeli.”
  • Şart Kipi: Fiilin yapılmasının bir şarta bağlandığı cümlelerdir. Fille “-se, -sa” ekleri getirilir. Mesela “Ali bize gelse.”
  • İstek Kipi: Fiilin yapılmasının istendiği cümlelerdir. Fiile “-a, -e “ ekleri getirilir. Mesela “Sen bize gelesin.”
Fiillerde Olumsuzluk

İşin, oluşun ya da durumun yapıldığını bildiren fiiller olumlu, yapılamayacağını bildiren fiiller olumsuzdur. Fiilin olumsuzu “-me, -ma, -mez, -maz” ekleriyle yapılır. Mesela “Tenis oynayacağım.” Olumlu, “Tenis oynamayacağım.” Olumsuz bir fiildir. Geniş zamanın olumsuzu mez- maz ekleriyle yapılır. Şimdiki zamanda olumsuzluk eki me, ma daralma etkisiyle mı, mi, mu, mü olur.

Fiilde Soru

Fiillerden sonra mı, mi, mu, mü soru eklerinin gelerek soru anlamı sağlanır. Mesela “Ali bize gelecek mi?”

Birleşik Zamanlı Fiiller

Bu fiiller birden fazla kip eki alır. Fiilde iki kip eki yan yana gelir. İkinci kip her zaman ek fiil olur.

  • Hikaye Birleşik Zamanlı Fiiller: Basit zamanlı fiillere ek fiilin görülen geçmiş zaman eki idi gelir. Eylemin geçmişteki zamanını hikaye gibi anlatır. Şimdiki zamanın hikayesi olarak adlandırılır.
  • Rivayet Birleşik Zamanlı Fiiller: Basit zamanlı fiillere ek fiilin duyulan geçmiş zaman eki imiş getirilir. Gelecek zamanın rivayeti olarak adlandırılır.

Ekfiil

İsim ya da isim soylu kelimelerin yükle görevine gelmesini sağlayan ve çekili fiilleri birleşik zamanlı yapan ek biçimindeki yardımcı eylemdir. Ek fiili mastar anlamı olmayan i fiilidir. Ekfiilin 2 görevi vardır:

  • İsim soylu kelimelere gelerek ek fiil olarak yargı bildirir konuma getirerek yüklem yapar. İsim soylu kelimeler ek fiil alıp yüklem olduğunda isim cümlesi olur. Bu ekler görülen geçmiş zaman idi, duyulan geçmiş zaman imiş, geniş zaman ve şart kipi ise ile çekimlenir.
  • Diğer görevi de çekimli fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil ortaya çıkarır.
Ek Fiilin Olumsuzu

İsim cümlelerinin ek fiil olumsuzu değil edatıyla yapılır. Değil olumsuzluk edatı isimle ek fiil arasına eklenir.

Ek Fiilin Soru Şekli

Ek fiilin soru şekli de diğer fiillerdeki gibi mi soru edatıyla yapılır. Soru eki isimle ek fiil arasına konur.

SÖZLÜ İLETİŞİM Açık Oturum

Bir sorun herkesin izleyeceği biçimde tartışılır. Burada geniş halk kitlelerini ilgilendiren bir konu uzmanlar tarafından tartışılır. Bir başkan ve en az üç tane konuşmacı olmalıdır. Başkan konuyu belirterek konuşmacıları tanıtır. Ele alınan konu hakkında bilgi verir. Sonra konuşmacılara sıra sıra soru sorar. Konuşmacılar da görüşlerini belirler. Her konuşmacıya iki iç tur konuşma hakkı verilir. Başkan oturum sonunda karşıt ya da aynı görüşleri özetler ve genel bir değerlendirme yapar. Açık oturum süresi konuya göre ayarlanır. Amaç bir sonuca varmak değil dinleyenleri bilgilendirmektir. Açık oturum saygı çerçevesinde geçer. Açık oturum aşamaları şu şekildedir:

  • Açık oturum konusu belirlenir.
  • Konuşmacılar belirlenir.
  • Açık oturumu yönetecek başkan ve başkanın görevleri belirlenir.
  • Başkan tartışma konusunu ve özeti belirtir.
  • Başkan sırasıyla konuşmacılara söz hakkı verir.
  • Konuşmacıların tartışma kurallarına uyup uymadığı belirlenir.
  • Başkan oturumdan sonra konuyu toparlar ve dinleyicinin sorularını alır.
unite-3Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 4) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2ÜNİTE 3ÜNİTE 5