Türk Dili ve Edebiyatı 2 ders notları ünite 5

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 5

GÜNLÜK VE BLOG

Günlük

Kişisel hayatı konu alan bilgilendirici metinlerden biridir. Birinci kişi ağzından yazılır. Kısa ve öznel yazılardır. Yazarın kişiliği, görüşü ve iç dünyasını yansıtır. O anki düşünceler değişmeden günümüze taşındığı için samimi ve inandırıcıdır. Yazarın yaşamına ve yaşadığı döneme ışık tutar. Günlük konuşma diline yakın bir dille yazılır. Öyküleyici anlatım ve iç konuşma tekniği kullanılır. Günlükte gözlem gücü önemlidir.

  • İçe Dönük Günlükler: Kişisel duygular anlatılır. Bu günlükler özel günlük ya da ruhbilimsel günlük ismi verilir. Yazar iç dünyasından bahseder ve kendisiyle konuşuyor gibi yazar.
  • Dışa Dönük Günlükler: Dış dünyadaki olaylar anlatılır. Yazar içindeki dünyayı, insanları ve olaylar kendi bakış açısıyla anlatır. Bu günlükler yaşadığı dönemi yansıtan belgelerdir.
Türk Edebiyatında Günlük

Türk edebiyatında günlüğe günce, jurnal, ruzname gibi isimler verilir. Bazı olaylar günlük şeklinde seyahatname, sefaretname gibi eserler olarak bu türün ilk örnekleri sayılabilir. Türk edebiyatına gerçek girişi Tanzimat döneminde olur. Günlük terimini ilk kez Falih Rıfkı Atay kullanmıştır.

Blog ( İnternet Günlüğü)

İnternetin yayılmasıyla sosyal medya insanların iş ve sosyal hayatına girdi. Bloglar 1990’lı yıllardan beri önem kazanır. Kişisel gözlem ve diğer kaynaklardan yapılan alıntılar genel olarak bir kişi tarafından yürütülen ve çevrimiçi bir günlük gibi güncellenen internet siteler blog olarak isimlendirilir. Yani mektupların internet ortamındaki hali gibidir. Birçok kişi blog yazar ve blogları bilgi edinmek için kullanır. Bloglar sanat, bilim ve teknoloji, politika, spor, eğlence, moda ve sağlık gibi bir çok konuda oluşabilir:

  • Kişisel Blog: Kişiler günlük yaşantısını okurlar paylaşır.
  • Temasal Blog: Uzman kişiler belli konularda yazarlar.
  • Topluluk Blog: Üyelik sistemiyle işleyen bloglardır.
  • Kurumsal Blog: Şirketlerin kendi haberlerini ve duyuruların paylaştığı bloglardır.
  • Basın Yayın Blog: Gazetelerin haber, makale ve analizlerini paylaştığı bloglardır.
Güncellik

Bloglar güncel olmalıdır. Güncellenmezse ilgi görmez.

Özgünlük

Bloglarda içerik, tasarım ve üslup kişiye özel olur.

Yorum

Blog yazarı, gönderilerine gelen yorumlara göre bloglarını şekillendirir.

Ters Kronoloji Düzenlemesi

Blog gönderileri, en son girişin en üstte yer alacağı gibi sıralanır. Böylece en güncel içerik en başta olur.

Dil ve Anlatım

Blog türüne göre çeşitlilik gösterir. Resmi ya da ben dili kullanılan samimi bloglar olabilir. Bu tamamen blog türüne bağlı olarak değişir.

DİL BİLGİSİ Yapısına Göre Fiiller

Basit Fiiller:

Kök halinde bulunan fiillerdir. Sadece çekim eki alabilir. Mesela koş

  • Türemiş Fiiller: İsim ya da fiil köküne yapım eki almış fiillerdir. Mesela Bek-let
  • Birleşik Fiiller: İki ya da daha fazla kelimeden oluşan fiillerdir.

Birleşik Fiil Türleri

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller

Gerçek anlamından uzaklaşan bir ismin fiille birleşmesiyle oluşan fiilerdir. Mesela kanı kaynamak, mana çıkarmak. Genelde bu kullanımlar deyimlerde vardır.

Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller

İsim soylu bir kelime yardımcı fiille birleşerek oluşur. İsim+ yardımcı fiil. Yardımcı fiileler et, ol, kıl, eyle olur. Mesela devam etti, mutlu oldu, namaz kıldı.

Kurallı Birleşik Fiiller

Bir fiile kalıplaşan bir fiilin birleşmesiyle oluşur. İkinci fiil kendi anlamından uzaklaşır. Kurallı birleşik fiiller 4 grupta incelenir:

  • Yeterlilik Fiili: Fiile –a ve –e eki gelerek bilmek sözcüğüyle birleşerek yeterlilik anlamı katar. Mesela gelebildi.
  • Tezlik Fiili: Fiile –ı, -i, -u, -ü eki gelerek vermek sözcüğüyle birleşerek beklenmezlik, anilik, apansız gibi anlamlar katar. Mesela geliverdi.
  • Yaklaşma Fiili: Fiile –a, -e eki gelerek yazmak sözcüğüyle birleşerek fiilin gerçekleşmesine az kaldığı anlamı katar. Mesela geleyazdı.
  • Sürerlik Fiili: Fiile –a,-e eki gelerek durmak, kalmak, gelmek sözcükleriyle birleşerek bir işin devam ettiğini bildirir. Mesela Bakakaldı, bakadurdu.

Fiilde Çatı

Fiillerin nesne ya da öznesine göre incelenmesine çatı denir. Çatı fiile gelen çatı ekleriyle oluşur. İsim soylu sözcüklerde çatı özelliği aranmaz.

Öznesine Göre Fiil Çatıları

Fiil olan yüklemdeki işi öznenin yapıp yapmadığına bakılır.

  • Etken Fiil: Fiildeki işi yapan öznedir. Gerçek özne ve gizli öznelerdir. Mesela Ali arabayı çarptı. (çarpan belli Ali) Bize geldi. ( Bize gelen o gizli özne)
  • Edilgen Fiil: Fiildeki işi yapan belli değildir. Fiile –l ve –n eki gelir. Mesela sınıf kitaplığı temizlendi. (Temizleyen belli değil.)
  • Dönüşlü Fiil: Özne işi hem kendi yapar hem de işten etkilenir. Fiile –l ve –n eki getirilir. Mesela Zehra maç için süslendi. (Süslenme işini Zehra hem yapar hem etkilenir.)
  • İşteş Fiiler: Fiili birden çok özne yerine getirir. Burada birlikte ya da karşılıklı yapılma anlamı vardır. Fiile –ş eki gelir. Mesela kuşlar uçuştu. (Uçuşma birlikte) Köşede çocukla çarpıştık. (Çarpışmak karşılıklı)
Nesnesine Göre Fiil Çatıları

Yüklem olan fiillerin nesne alıp almamasına göre incelenmesidir.

  • Geçişli Fiil: Fiil nesne alabilir. Fiilin başına “onu” kelimesi geliyorsa geçişlidir. Mesela söyledi. (Onu söyledi.)
  • Geçişsiz Fiil: Fiil nesne alamaz. Fiilin başına “onu” kelimesi gelmiyorsa geçişsizdir. Mesela uçtu. (Onu uçtu olmaz.)
  • Ettirgen Fiil: Geçişli fiil –r, -t ve –dir eki alarak geçişlilik derecesi artar. Mesela sula-t-tı. (Onu suladı, onu sulattı.)
  • Oldurgan Fiil: Geçişli olmayan bir fiil –r,-t,-dir eki alarak geçişli hale gelir. Mesela uyuttu. (Onu uyudu olmaz ama onu uyuttu olur.)
unite-4
Bu ders notu (ünite 5) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2ÜNİTE 3ÜNİTE 4