Türk Dili ve Edebiyatı 3 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

HİKAYE

Dede Korkut Hikayeleri

Oğuz Türklerinin diğer Türk boyları, Rum, Abaza ve Gürcülerle yaptıkları savaşları anlatan destansı hikayelerdir. 12 ve 13’üncü yüzyılda oluşmaya başlamış ve 15’inci yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Hikayeyi yazan belli değildir. Dede Korkut hikayelerinin iki el yazması nüshası varır. Biri Almanya Dresden Kütüphanesinde, diğeri de Vatikan’dadır. Dede Korkut kitabı on iki hikaye ve bir önsözden meydana gelir. Hikayelerde olaylar düzyazı, kahramanların duygu ve düşünceleri ise şiir şeklinde ifade edilmiştir. Kullanılan dil arı bir dildir ve olağanüstü olaylara yer verilmiştir. Hikayelerden anlaşıldığı kadarıyla Dede Korkut; soy soylayan, boy boylayan, hikmetli sözler söyleyen bilge bir ozandır. Oğuz beylerinin ve halkın töresini, geçmişini bilir, halkın sorunlarını halleder, geleneksel bir eğitici ve yol göstericidir. Dede Korkut halk tarafından sayılır ve sevilir.

Mesnevi

İran edebiyatından edebiyatımıza giren bir nazım biçimidir. Beyitlerden meydana gelir ve aa, bb, cc.. şeklinde uyak örgüsüne sahiptir. Beyit sayısı sınırsızdır ve aruzun kısa kalıpları kullanılır. Bir şairin beş mesnevisinden meydana gelen esere Hamse adı verilir. Dünya edebiyatında ilk hamse sahibi Nizami, Tük edebiyatında ise Ali ŞirNevai’dir.

3 KONU - Halk Hikayesi

Gerçek ya da gerçeğe yakın olan olayların anlatıldığı uzun soluklu yazılardır. Aşıklar tarafından düzyazı ve şiir karışık olarak nesilden nesile sözlü olarak aktarılmıştır. Söyleyeni belli değildir, yani anonimdir. Edebiyatımızda 16’ncı yüzyıldan itibaren yer almaya başlamıştır. Aşk, sevgi, kahramanlık ve dini konularda gelişen bir türdür. Efsane, menkıbe, masal ve destan gibi halk edebiyatı ürünlerinden beslenmiştir. İslamiyetten önce destan, divan edebiyatında mesnevi, günümüzde ise roman ve hikayenin karşılığıdır. Başlıca halk hikayesi türleri şunlardır:

Aşk Hikayeleri

Toplumun hafızasında uzun süre yaşayan aşkların hikayeleştiği metinlerdir. Aşık Garip, Kerem ile Aslı, Leyla ile Mecnun, Arzu ile Kamber bunlara örnektir.

Kahramanlık Hikayeleri

Tarihe mal olan kahramanları ya da dini açıdan önemli olan kişileri konu alan halk hikayeleridir.

Halk hikayeleri genel olarak 5 bölümden meydana gelir:

Fasıl

Aşığın dinleyiciyi hazırlamak, ustalığın kanıtlamak için divani söylediği bölümdür. Daha sonra cinaslı bir türkü ve tekerleme söyler.

Döşeme

Manzum ya da mensur cümlelerden oluşan kalıplaşmış giriştir. Hikayenin geçtiği yer, kahramanlar ve zaman hakkında bilgi verilir.

Hikayenin Asıl Konusu

Aşk hikayelerinde aşıkların kavuşmak için çektiği sıkıntılar, kahramanlık hikayelerinde ise savaşlar ağır basar.

Sonuç ve Dua

Aşk hikayelerinin çoğunda aşıklar kavuşamaz. Hikaye sonunda dua edilir ve hikaye biter.

Efsane

Bu bölümde kavuşamayan aşıkların öbür dünyada kavuşacağına değinilir.

Halk Edebiyatının Özellikleri

  • Aşk, sevgi ve kahramanlık konuları işlenir.
  • Aşıklar saz çalarak, taklit yaparak olay anlatır.
  • Olağanüstü olay ve kişiler vardır.
  • Sözlü gelenek ürünleridir.
  • 16’ncı yüzyıldan sonra destanın yerini almıştır.
  • Şiir ve düzyası karışıktır.
  • Anlatmaya bağlı bir türdür.
  • Girişte masallar kadar olmasa da kalıplaşmış tekerlemeler vardır.
  • Özel anlatıcıları bulunur. Meddahlar ve aşıklar tarafından anlatılır. Anlatıcılar okur yazar ve kültürlü kişilerdir.
  • Kahramanların yaptığı dua ve beddua kabul edilir. Kahramanların en büyük yardımcısı Hz. Hızır ve attır.
  • Kahramanlar rüyada görme, aynı ortamda büyüme, bade içme, resmine bakara ya da ilk bakışta aşık olurlar.

Tanzimat Döneminde Hikaye

  • Dünya edebiyatında ilk hikayeBoccacio’nunDecameron adlı eseridir.
  • Tanzimat döneminden Emin Nihat’ın Müsameratname eseri Batılı anlamda ilk hikaye denemesidir.
  • Türk edebiyatın Batılı anlamda ilk hikaye Ahmet Mithat Efendi Letaif-i Rivayat eseridir.
  • Türk edebiyatında ilk modern hikaye Sami Paşazade Sezai’nin Küçük Şeyler adlı eseridir.

DİL BİLGİSİ Fiilimsiler

Fiiller; işi oluş ve hareket bildirerek kip ve kişi ek alan kelimelerdir. Fiilimsiler ise; fiillerden türeyerek cümle içinde isim, sıfat ve zarf görevine gelen kelimelerdir. Fiilimsilerin bazı özellikleri şunlardır:

  • Fiilimsiler ek fiil alarak yüklem olabilir.
  • Cümle içinde isim, sıfat ve zarf gibi görevlerde kullanılabilirler.
  • “-ma, -me “ olumsuzluk eki alabilirler.

Fiilimsiler genel olarak üç türe ayrılır. Bu üç türü cümle içindeki görevine ve ekine göre ayırabiliriz.

1.İsimfiil

Fiile gelen “-ma,-ış, -mak” ekleriyle türer. Bir eylemin ismi olurlar.

Mesela “Dün gece yürümek iyi geldi. ( Yürü fiili –mekisimfiil ekini almıştır.)

2.Sıfatfiil

Fiile “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri gelerek oluşur. Cümle içinde sıfat görevinde kullanılırlar.

Mesela “Ali’ni dökülen saçları lavaboda kaldı.” ( Dökül fiili –en sıfatfiil ekini almıştır.)

Adlaşmış Sıfatfiil:
Sıfatfiil eklerinden birini alarak fiil kök ya da gövdelerinin kendinden sona gelen ismin yerini almasıdır. Normal şartlarda sıfat fiilden sonra isim gelir ancak adlaşmış sıfatta bu isim kaybolur. Mesela “Konuşanları tahtaya yazın.” (Konuşan çocukları denmesi gerekirken isim düşmüş.)

3.Zarffiller

İsimfiil ve sıfatfiil gibi fiillerden türerler. Cümlede zarf tümleci olarak kullanılır. Yüklemi zaman ya da duru yönünden niteler. Fiile “-ip, -ince, -eli, -ken, -madan, -meden, -arak, -erek, -e…-e, -a….-a, -casına, -meksizin, -dığında, -esiye”

Hikaye Yazımında Dikkat Edilecek Hususlar

  • Tema ve konuyu belirleme
  • Karakteri belirleme
  • Anlatıcı ve bakış açısını belirleme
  • Olay örgüsünü oluşturma
  • Mekan ve zamanı belirleme
  • Anlatım biçimi ve tekniklerinden yararlanma
  • Dil bilgisi kurallarına uyma

SÖZLÜ İLETİŞİM İyi Bir Konuşmanın Özellikleri

  • Konuşmanın konusu, amacı, hedef kitlesi ve türü belirlenmelidir.
  • Konuyla ilgili gözlem, inceleme ya da araştırma yapılmalıdır.
  • Konuşma metni planlanarak bu plan çerçevesinde konuşma kartları hazırlanmalıdır.
  • Konuşmada kullanılacak olan görsel ve işitsel araçlar hazırlanmalıdır.
  • Konuşmaya uygun sunu hazırlanmalıdır.
  • Konuşmadan önce mutlaka prova yapılmalıdır.
  • Konuşma anında boğumlama, vurgulama ve tonlamaya dikkat edilmelidir.
  • Konuşma anında gereksiz ses ve kelimeler kullanmaktan kaçınılmalıdır.
  • Konuşmada beden dili doğru ve etkili şekilde kullanılmalıdır.
  • Konuşmaya etkili bir başlangıç yapılmalıdır.
  • Konuşmanın içeriğiniz zenginleştirecek unsurlar belirlenmelidir.
  • Konuşmada geçiş ifadelerine yer verilmelidir.
  • Konuşma etkili şekilde son bulmalıdır.
  • Konuşmada süre verimli şekilde kullanılmalıdır.
  • Konuşmada teknolojik araçlar etkili şekilde kullanılmalıdır.
Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3ÜNİTE 4