Türk Dili ve Edebiyatı 3 ders notları ünite 4

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 4

DESTAN VE EFSANE

Destan

Savaş, göç, doğal yıkımlar gibi toplumu derinden etkileyen olaylar üzerine söylenmiş uzun manzum hikayelerdir. Milletin yaratılışı, gelişimi ve hayatta kalma mücadelelerini anlatır. İlk sözlü ürünlerdir. Mekan ve zaman çok belli değildir. Olağanüstü özellikler barındırır. İlahi baış açısıyla yazılan epik şiirin ilk örnekleridir. Destanlar doğal ve yapma destan olarak ikiye ayrılır.

Doğal Destan

Söyleyeni belli değildir. Yazının olmadığı dönemlerde sözlü olarak ortaya çıkmıştır. Üç aşamadan oluşur:

  • Doğuş, Oluşum Aşaması: Milletlerin tarihini derinden etkileyen olay ve kahramanların ortaya çıktığı zamandır.
  • Yayılma Aşaması: Yaşanan olaylar ve olaylardaki kahramanlar, sözlü gelenek ile ağızdan ağıza kuşaktan kuşağa aktarılır.
  • Derleme Aşaması: sözlü gelenekteki destanlar bir şair tarafından derlenir.
Yapma Destanlar

Belirli bir yazar tarafından eski örneklere göre yazılan ve doğa destanlara benzeyen destanlardır.

Dünya Edebiyatındaki Doğal Destanlar

Yunan Edebiyatı:İlyadave Odysseia

İran Edebiyatı: Şehname

Fin Edebiyatı:Kalevala

Hint Edebiyatı:Mahabharata, Ramayana

Alman Edebiyatı:Nibelungen

İngiliz Edebiyatı:Beowulf

Rus Edebiyatı:İgor

İspanyol Edebiyatı: La Cid

Fransız Edebiyatı:Chansen de Röland

Japon Edebiyatı: Şinto

Sümer Edebiyatı:Gılgamış (Bilinen ilk destan)

Efsane

Kişi, yer ve olayları konu alan, inandırıcılık özelliği bulunan ancak olağanüstü özellikleri olan, kaynaklarını geçmişten alan kısa ve anonim anlatılardır. Hayali hikaye olarak da bilinir. Temel amaç toplumsal değerlerin yaşatılmasıdır. Bu değerler örnek tipler üstünden devam ettirilir. Topluma yön veren tiplerin davranış ve hareketleri efsanelere konu olabilir. Efsaneler gelenek ve görenekleri korur, insanlara ders verir, kişilere ve yerlere saygınlık kazandırır. Halk bu efsanelere inanır. Dini nitelikli olanlara da menkıbe denir.

Türk Destanlarının Özellikleri

  • Çin, Arap, Bizans ve Batı kaynaklarından derlenmiştir.
  • Baksı, ozaniyırçı, şair denen kişiler saz eşliğinde söyler.
  • Alp, bilge, kadın ve alperen tipleri vardır.
  • Bozkurt, ağaç, ışık, düş, at, kırklar, mağara ve pir gibi motifler kullanılır.
İslamiyet Öncesi Türk Destanları

Altay-Yakut Türkleri: Yaratılış Destanı

Saka Türkleri: Alp Er Tunga Destanı, Şu Destanı

Hun-Oğuz Türkleri: Oğuz Kağan Destanı

Göktürk Destanları: Bozkurt Destanı, Ergenekon Destanı

Uygur Destanları: Türeyiş Destanı, Göç Destanı

DİL BİLGİSİ Sıfat Tamlamaları

İsimlerden önce gelerek onları renk, sayı, şekil, hareket, işaret, soru ve belirsizlik yönünden niteleyen ve belirten kelime ya da kelime gruplarıdır. Sıfatlar bazı özellikleri barındırır:

  • Cümlede tek başına görev yapamazlar. Bir sıfat isimden önce gelerek tamlama kurar.
  • Sıfatlar, niteleme ve belirtme görevleri olduğu için çekim eki almaz.
  • Sıfat olarak kullanılan kelimeler bir kavramın karşılığı olur.
  • Sıfatlar; fiilden, fiilimsiden ya da başka sıfattan önce gelirse anlamı pekiştirir ya da anlamı daraltırsa zarf görevine gelir.
unite-3
Bu ders notu (ünite 4) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

2 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2ÜNİTE 3