Türk Dili ve Edebiyatı 4 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

TİYATRO

Geleneksel Türk Tiyatrosu

Kökü eski inanç ve geleneklere dayanan modern tiyatro dışında kalan göstermelik türlerdir. Burada Karagöz, orta oyunu, kukla, meddah ve köy seyirlik oyunları vardır. Klasik tiyatrodan farklı olarak şarkı, dans ve söz oyunlarına dayanırlar. Yazılı bir metin yoktur ve güldürü ögeleri esastır. Ders verme, eğitme amaçlanır. Köy seyirlik oyunları tarih öncesi törenlere dayanırken, Karagöz ve orta oyunu sahnelenme bakımından benzerdir. Meddah tek kişilik bir oyundur, kukla ise eskiye dayanan bir oyundur.

Karagöz

Deriden yapılan ve kahramanların renkli figürlerinin aydınlattığı bir perdeye yansıtılarak ortaya konan halk tiyatrosudur. Diğer ismi gölge oyunudur. Karagöz hayali, hayalbaz denen kişi tarafından oynatılan bir gölge oyunudur. Oyunun yaratıcısı Şeyh Küşteridir. İki kahraman ise Karagöz ile Hacivattır. Bazı söylentilere göre bu kişiler yaşamış gerçek kişilerdir. Karagöz’ün bazı bölümleri vardır:

Mukaddime

Müzikle başlayan boş perdede göstermelik denen limon ağacı, çalgıcı ve deniz kızı gibi ilgisiz görüntüler gösterilir. Tefin ritmine göre Hacivat gelerek semai okur. Daha sonra Şeyh Küşteri hakkında övgüler yapılır.

Muhavere

Karagöz ve Hacivat arasında geçen bölümdür. Farklı kahramanlar da bulunabilir.

Fasıl

Asıl oyundur. Hacivat ve Karagöz dışında farklı kahramanlar da olaya katılır.

Bitiş

Karagöz oyunun bittiğini duyurur ve kusurlar için özür diler. Daha sonra oyundan çıkacak ders belirtilir. Yapılan hatalardan özür dilenerek oyun bitirilir.

Orta Oyun

Etrafı izleyicilerle çevrilmiş bir alanda oynanan, yazılı bir metni olmayan ve içinde müzik, dans ve şarkı gibi ögeler olan doğaçlama oyundur. Han yada kahve gibi kapalı yerlerde veya açık bir yerde ortada oynanır. Oynandığı yere palanga denir. Oyun dekoru, yeni dünya denen bir kafesten oluşur. Oyunun kahramanları Kavuklu ve Pişekar’dır. Karagözle Kavuklu benzer karakterlerken, Hacivat ile de Pişekar benzer.

Güldürme işi Karagözdeki gibi yanlış anlama, nükte ve gülünç hareketlere dayanır. Oyunda bazı mesleklerden, yörelerden, uluslardan insanlar bulunur. Kadın rolüne giren kişiye Zenne denir. Orta oyununun da belli bölümleri vardır:

Mukaddime (Giriş)

Zurnacı, Pişekar havası çalarken Pişekar çıkarak seyirciyi selamlar. Oynanacak oyunun adını söyler ve Kavuklu havası eşliğinde sahneye gelir. Aralarında kısa bir konuşma geçer.

Muhavere (Söyleşme)

Kavuklu ve Pişekar yanlış anlamalarına göre arzbar isimli konuşma gerçekleşir. Daha sonra tekerleme başlar ve Kavuklu tekerlemede başından geçen olağanüstü bir olayı anlatır.

Fasıl

Oyunun asıl bölümüdür. Burada iki paralel olay gelişir. Kavuklu iş arar ve Pişekar ona iş bulur.

Bitiş

Oyunun son bölümüdür. Pişekar izleyiciler önünde özür diler ve gelecek oyunun adıyla yerini söyleyerek oyunu kapatır.

SÖZLÜ İLETİŞİM : Meddah

Övücü anlamına gelir. Sözlü edebiyatımızda ozanlar saz eşliğinde olayları anlatır. Bu olaylarda dramatizsyon katarak anlatmışlardır. Meddahlar mendili ve değneği aksesuar olarak kullanır ve çeşitli tiplemeleri canlandırarak sesleri taklit eder. Meddahlar hikaye anlatırken bir anda seyircinin dikkatini başka bir yöne de çekebilir. Böylece asıl hikayenin merakını daha da arttırır.

Etkili Dinleme Nasıl Olur?
  • Dinleme amacı belirlenir.
  • Amaca uygun dinleme tekniği belirlenir.
  • Dinlenen konuya ait ana düşünce tespit edilir.
  • Konudaki açık ve örtük iletiler anlaşılır.
  • Dilenen konu özetlenir.
  • Dinlenenlerde ön bilgiler karşılaştırılır.
  • Dinlenen konudaki tutarlılıklar sorgulanır.
  • Dinlenenlerle ilgili öne sürülen düşüncelerin dayanaklarına ait geçerlilik sorgulanır.
Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

2 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3ÜNİTE 4ÜNİTE 5