Türk Dili ve Edebiyatı 4 ders notları ünite 5

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 5

GEZİ

Gezi Yazısı

Evliya Çelebi gördüğü rüyadan sonra gezmeye başlar ve elli bir yıl süreyle seyahat eder. Bunun sonucunda ise Seyahatname adlı on ciltten oluşan eserini yazar. Eserde İstanbul, Kafkasya, Girit, Azerbaycan, Şam, Suriye, Filistin, Irak, Transilvanya, Bosna, Dalmaçya, Sofya, Avusturya ve Almanya gibi çok sayıda bölgeden bahsedilir. Büyük seyahatname esas olarak coğrafya bilgisine ek olarak tarih, etnografya, folklor, binalar, yollar, kültür ve dil bakımından da bilgi verir. Evliya Çelebi gezdiği yerlerde yöneticilerden bilgi alır, bölge kayıtlarını inceler, ileri gelenlerden yararlanır, halkla görüşür, bütün bunların yanında gezerek ve görerek, ölüp biçerek edindiği bilgileri ayrıntılı şekilde yazar. Gezip görerek bunları anlatan kişiye seyyah ve metinlere de seyahatname adı verilir. Seyahatname yazarın gezip görme ihtiyacı yerine bazı savaşlar, hac ziyareti, başka ülkelere göreve gibi sebeplerle yazılmıştır.

Eski Yunanistan’da çok sayıda ülkeden birçok gezgin, elçi, şair ve yazar gezip gördüğü yerleri anlatan eserler ortaya çıkarmıştır. Dünya edebiyatının yayımlanan en nemli seyahatnamelerinden biri Marco Polo tarafından yazılan Uzak Doğu izlenimlerini barındıran seyahatnamedir. Türkçe olarak yazılan ilk gezi kitabı da tanınmış denizci Seydi Ali Reis tarafından yazılan Miratül Memalik adlı eserdir. Türk edebiyatında batılı şekilde ilk gezi yazısı ise Tanzimat Döneminde başlar. Yazarla Avrupa’ya giderek burada gördükleri şehirleri anlatmışlardır. Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi bazı önemli yazarlar gezi yazıları yazmıştır. Bunun yanında ise batı tekniğine uygun ilk gezi örneği Avrupa’da Bir Cevelan- Ahmet Mithat, Hac Yolunda, Avrupa Mektupları- Cenap Şahabettin, Ahmet Haşim- Anadolu Notları.

Gezi yazıları bir şehrin, bir beldenin, tarihi bir eserin o sıradaki durumunu anlattığından dolayı tarihi bir belge niteliğindedir. Bu yazılarda ayrıntılı tasvir yapılır. Gezilen yerler gözlem sonucunda okuyucunun zihninde canlandırılır. Ayrıntılı yapılan tasvirler bir açıdan da o yerin bir fotoğrafını çekmek gibidir. Gözlem, tespit ve değerlendirmeler edebi bir dille aktarılır. Burada diyalog, rivayet, hikaye, efsane, anı, anekdot, atasözü ve deyimlerden faydalanılır. Gezi yazısında tasvir, diyaloglar ve soru cevap yoluyla anlatım yapılmalıdır. Bazı yazarlar olaylar olduğu gibi aktarır, bazıları ise günlük, mektup, röportaj gibi türlere ait yazma tekniklerine başvurur. Bu yazılar dış dünyayı yazarın gözünden görmemize yardımcı olur. Bu yüzden yazma sırasında ilgiyi canlı tutmak, okuyucuda o eri görme isteği uyandırmak önemlidir. Yazar gezdiği yerlerin ilginç gelecek yanlarını hemen fark etmelidir. Gezi yazları da anı yazıları da açık, sade, anlaşılır ve içten bir dille yazılmalıdır. Betimleyici ve öyküleyici anlatım biçimleri tercih edilir. Tarih, coğrafya ve sosyoloji gibi alanların kaynağıdır. Bu türü anı yazmakla karıştırmayın. Anılarda çevreye ait bilgiler ayrıntılı verilmez. Gezilen yerlerin dikkat çeken yönleri anlatılır. Gezide odak noktası mekan, anıda ise olaylar ve bağlantılı kişilerdir. Gezip gördüğü yerleri anlatan ve elde ettiği bilgileri yansıtan yazar hep ikinci planda yer alır.

Gezi Yazısı Yazarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
  • Anlatılan tarihi olaylar kronolojik sırayla verilir.
  • Gezi yazısında bilgiler kısa ve öz olur.
  • Önemi olmayan ayrıntılardan uzak durulur.
  • Gezilen yerin ya da bölgenin tarihi, ev sahipliği yaptığı uygarlıklar, ekonomik faaliyeti gibi bilgiler hakkında yardımcı olunur.
  • Gezi yazısında akıcı bir dil kullanılır.
  • Gezi yazısı görsel ögelere desteklenerek daha etkili bir hale getirilmelidir.
unite-4
Bu ders notu (ünite 5) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

3 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 2ÜNİTE 3ÜNİTE 4