Türk Dili ve Edebiyatı 6 ders notları ünite 2

Bu ders içereği Yeni müfredata uygundur.
Ünite 2

TİYATRO

TİYATRO

Cumhuriyet Döneminde Tiyatro (1923-1950)

Bu dönemde Türk tiyatrosu kurumsallaşmış ve sanat açısından büyük atılımlar yapmıştır. Çağdaş Türk tiyatrosunun Batı tiyatrosu seviyesine gelmesinde Muhsin Ertuğrul’un büyük katkısı vardır. Muhsin Ertuğrul, konservatuvarda öğrencilere tiyatro dersleri vermiş ve erli oyunculara öncelik tanıyarak Türk yazarları desteklemiştir. Bu dönemde Ankara’da Devlet Tiyatrolarının temelleri atılmış ve bazı büyük şehirlerde de şubeler açılmıştır. Turneler düzenlenerek tiyatro halkın ayağına kadar giderek bilinçli seyirci yetiştirilmiştir. Özel tiyatrolar yeni anlayış ve akımları sergilemiştir. Bu dönemde tiyatro yazarlığı da önem kazanmıştır bazı yazarlar bu alanda eser vererek birçok oyun ortaya koymuştur. Çok partili siyasi hayattan sonra tiyatro siyasi bir içerik kazanmıştır. Siyasi iktidarın baskıcı tutumu, tiyatro yazarlarını yeni biçim ve dil arayışına yönelterek dramatik ya da epik türde oyunları ortaya koymuştur. Atatürk’ün vefatına kadar tiyatro eserleri onun devrim ve ilkelerini benimsetme görevi yerine getirmiştir. İkinci dünya savaşı ve çok partili dönem bunalımı Türk tiyatrosunu yeni bir yazar kuşağıyla tanıştırmıştır. Batılılaşmanın yanlış anlaşılması, paranın bayağılığı ve insan ahlakına olan olumsuz etkileri, değişen değer yargıları, ekonomik sorunlar ve aile dramları gibi konular tiyatroya girmiştir.

Cumhuriyet Döneminde Tiyatro (1950-1980)

1950 ve 60 arasında tiyatroya devlet destek vermeyince Muhsin Ertuğrul bir banka desteğiyle ilk özel tiyatroyu kurdu. Devlet tiyatrolarına ayrılan bütçe dışında tiyatroya bir destek gelmedi. Ancak bu olumsuzluklar hem oyun yazarlığı hem de tiyatronun sürmesine engel olamamıştır. Tiyatro bu dönemde sorunları sergilemekle kalmayıp yorumlamaya da yönelmiştir. Yazarlar bireysel sorunları aşarak toplumsal sorunlara yönelmiştir. 1960 sonrası ise özel tiyatro sayısı artarak, tiyatro eğitimi üniversitelere girmiştir. Bu dönemde toplum ve dünya sorunlarına yönelen, efsane ve tarihe dayanarak çağı eleştiren oyunlar sahne almıştır. Türk tiyatrosu 1970 ile 80 arasında Anayasa değişiklikleriyle demokratik ortamın aldığı yaralardan olumsuz etkilenmiştir. Özel durum yüzünden birçok oyun sansür ve denetim geçirmiştir. Siyasi partilerin belirli ve tutarlı bir sanat görüşünün olmaması, ekonomik sorunlar ve devlet konservatuvarlarının kalitesinin düşmesi tiyatroyu bunalıma sokmuştur. Toplumsal ve siyasi konularda artan oyunlar, tarihi ve aile sorunlarını anlatan eserlerde de azalmaya yol açmıştır. Birçok yazar evrensel oyunlara yer vermiştir.

Dünya Edebiyatında Tiyatro

Herhangi bir olay, durum ya da tasarının sahnede canlandırılması için yazılan esere dramatik metin, bu metinlerin sahnede canlandırılması ile ortaya çıkan sanata da tiyatro adı verilir. Bu tür belli bir metne dayalı olarak sergilenir. Metinler genel olarak sahnede canlandırılmak için yazılır. Bazı metinler ise nadir olsa da okunmak için yazılır. Birçok sanat dalı gibi tiyatro da dini törenlerden doğar ve zamanla bu özelliğinden kurtularak sanat dalı olur. Tiyatro kökeni, insanın doğa olaylarını kendi beden hareketleriyle temsil etme çabasına dayanır. Sümer ve Mısır uygarlıklarına kadar dayanır ve Eski Yunan’da çeşitlenir. Eski Şamanist törenlerde de kullanılmıştır.

Günümüzdeki çağdaş tiyatro ise Eski Yunan’da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos adına yapılan dinsel törenlere dayanır. Bu törenlerde keçi postuna bürünen insanlar koro halinde şarkı, şiir söyler ve dans ederdi. Orta Çağ’da ise Hristiyanlık, kendi inancının tiyatrosunu kuran akrobatlar, soytarılar yapılan şenliklerde ve saraylarda halkın ilgisini çekmiştir. Profesyonel topluluklar 1500’lü yıllarda ortaya çıkmıştır. Rönesansla birlikte İtalya ve İngiltere’de önem kazanan tiyatro modern komedinin kurucusu Moliere elinde farklı bir yapıya bürünmüştür. 1700’lü yıllarda ahlaki anlayışla orta sınıfa seslenen Avrupa tiyatrosu, Rönesans öncesi tiyatroyu andırır. Bu dönemde aile konuları ve hissizlik ön plana çıkar.

DİL BİLGİSİ Yapıya Dayalı Anlatım Bozuklukları

Özne Yüklem Uyumsuzluğu

Özne ve yüklemin kişi, tekillik-çoğulluk ve özne eksikliği bakımından incelendiği bozukluklardır.

Kişi Bakımından Uyumsuzluk

Özne birinci tekil, ikinci tekil ya da üçüncü tekil olan ben, sen, o ise yüklem de birinci çoğul kişiye göre çekimlenmelidir. Mesela “Ben ve Onur burayı görmüştü.” (Görmüştük.)

Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyumsuzluk

Özne insan ve çoğulsa yüklem tekil ya da çoğul olabilir. Ama insan dışındaki varlıkların çoğul halleri özneyse yüklem her zaman tekil olur. Mesela “Çocuklar yaşasın diye bağırdılar.” (bağırdı da olabilir.), “Kuşlar ne güzel ötüyorlar.” (Ötüyor olacak çoğul eki insan dışındaki varlıklarda yanlıştır.

Özne Eksikliği Bakımından Uyumsuzluk

Yüklemdeki eyleme göre öznenin olmaması ya da bir öznenin birden fazla yükleme bağlı olmasıyla ortaya çıkan anlatım bozukluklarıdır. Bu durum sıralı ve bağlı cümlelerde görülür. Mesela “Herkes onu çok seviyor, onu üzmüyordu.” (Hiç kimse)

Fiil ve Fiilimsilerdeki Çatı Uyuşmazlığı

Birleşik ya da sıralı cümlelerde aynı özneyi alan yüklemlerin her ikisi de etken ya da her ikisi de edilgen olmalıdır. Bu durum dışındaki kullanımlar anlatım bozukluğudur. Mesela “Sorular çok dikkatli okuyarak çözülsün.” (Okunarak olursa ikisi de edilgen olur.)

Eklerle İlgili Yanlışlar

Cümlede eklerin eksik ya da fazla kullanılmasıyla ortaya çıkan anlatım bozukluklarıdır. Mesela “Biz gezmesini seven bir aileyiz.” (Gezmeyi)

Öge Eksikliği

Aynı ögelerin farklı yüklemlere bağlanması ya da cümle içindeki bir ögenin kullanılmaması anlatım bozukluğu ortaya çıkarır. Öge eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozuklukları daha çok birleşik ve sıralı cümlelerde olur. Mesela “ Cezvenin kulpu kırıldı, artık kullanılamaz.” (Cezve)

Nesne Eksikliği

sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan nesnenin o cümlelerden birine uymaması durumudur. Mesela “Dışarıda eğlence başladı ama biz izleyemeyeceğiz.” (Eğlenceyi)

Yer Tamlayıcısı Eksikliği

Sıralı ya da bağlı cümlelerde ortak kullanılan yer tamlayıcısı, cümlelerden birine uymaz. Bu durum cümlelerden birinde yer tamlayıcısı kullanmak gerekir. Mesela “Gençleri seviyor ve güveniyoruz.” (Gençlere)

Zarf Tümleci Eksikliği

Sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan zarf tümleci cümleye eklenmelidir. Mesela “ Bir daha seni görmek ve karşılaşmak istemiyor.” (Seninle)

Yüklem Eksikliği

Sıralı ve bağlı cümlelerde iki cümlenin bir yükleme bağlanması anlatım bozukluğudur. Yüklem eksikliği, bazen ikinci bir eylemin kullanılmaması ya da ek eylemin ortak kullanılmasıyla oluşur. Mesela “Çay, ekmek ve peynirin dışında bir şey yemiyordu.” (Ekmek ve peynir yenilirken çay içilir.)

Tamlama Yanlışları

Genel olarak isim ve sıfatların aynı tamlanana bağlanmasıyla ortaya çıkan anlatım bozukluklarıdır. Mesela “Özel ve kamu kuruluşuna dilekçe verdi.” (Özel kuruluşa ve kamu kuruluşuna)

Bağlaç Yanlışları

Bağlaçlardan bazıları olumlu ve olumsuz yargıları birbirine bağlar. Bu duruma uymayan kullanımlar anlatım bozukluğu ortaya çıkarır. Mesela “Temiz havada dolaşmayı seviyor ancak bol bol yürüyor. (Ancak ikisi de olumlu ifadeyi bağlayamaz.)

YAZMA Tiyatro ve İnceleme Değerlendirmesi

Oyun izlemeden önce tiyatro metni okunmalıdır. Bunun sebebi ise oyunun nasıl sahnelendiği, yazarın metinden hangi ölçüde ayrıldığı, gerekli ya da gereksiz budama işleminin olup olmadığı veya oyuna yapılan eklemelerin işlevselliği gibi birçok konu bu şekilde ortaya çıkabilir. Tiyatro inceleme yazısı şu soruların cevaplarını barındırmalıdır:

  • Oyunculuk amatör mü, profesyonel mi? •

Karakter çözümlemesi başarılı bir şekilde yapılmış mı?

  • Tüm bunların oyunun yorumuna olan ilişkisi ne yöndedir?
  • Oyunun dekor, aksesuar, kostüm, ışık vb. unsurları profesyonel mi yoksa amatör bir bakışla mı hazırlanmış?
  • Orijinal oyun bestesi var mı yoksa hazır bir parça mı kullanılmış?
  • Oyun ilk defa mı sahneleniyor? İlk değilse önceki sahnelemelere ne ölçüde benziyor.
  • İzleyicilerin bu oyunu neden izlemeleri gerekir?
Sonraki Ünite
Bu ders notu (ünite 2) faydalı mıydı ?
Bunu nasıl iyileştirebilirim?

1 kişi oy kullandı
ÜNİTE 1ÜNİTE 3ÜNİTE 4